Somewhere I belong

My mother is smart. She sometimes proudly recalls being the best student in class throughout her schooling, and even now she enjoys learning new things and is a pretty quick learner. She is hard-working. For over 30 years, ever since she stopped going to school, she has been working seven days a week, usually from 7am to 5pm, with no vacations (except for the one weeks of Tet, which she is even busier with all the cooking and cleaning), no sick leave, and no complaints. She is very committed. She holds a strong conviction that whatever someone else can do, she can do too, because we are all humans. This belief was applied to bearing a son as well. Until recently, I have no idea how much time, money and efforts my mother invested in making my younger brother possible. She worked on her diet, her exercise, her period, her routine, her inner thoughts, and who knows what not. Fortunately, she succeeded.

Yet my mother has no friends of her own besides my father's friends and business partners. After she got married, she lost contact with her childhood friends, who also married and departed their natal homes. She has no secure pension for her retirement because she has never been employed by anyone but herself. She has no real property under her name. I remember distinctively one day when I was quite young, my mother frustratingly told my father who somehow really upset her that everything, the house, the motorbike, the bank account, and even the children bear his name, and nothing, nothing is really hers. Now and forever.

My mother is caring. She stayed up all night long in the hospital for a week straight to look after of my grandmother, and of course, never complained. She is as good as, if not even better, than my grandmother's own daughters (aka my mother's sisters in law). I realized for the first time what love is when my father wanted to eat noodle, and my mother got right up from underneath her thick blanket in a cold winter day to cook noodle for him. She cares for us, her children. My older sister, who has been married for over four years now, called my mother in the middle of the night, and few minutes later, my mother was already out on the street going to a hospital because my sister's divorced aunt in law got an accident while her mother in law and her husband were not home.

Yet my mother has no commitment, no priorities, no interest besides those of her family. She never understands why I always insist that she must inform me in advance if she wants me to go somewhere with her because I might be busy doing other things with other people. She has no time for herself, and wouldn't even take a day off when she suffers from a terrible cough, because not opening her kiosk for one day means some money is lost solely for tax. She has no power in decision making in my family, when my house was rebuilt in 2001, even the curtains she picked was turned down by my grandfather. She feels helpless, and maybe indeed she is, as her husband gradually sinks further into the pit of alcoholism, and her son turns into an aimless young man.

As far as I can remember, my mother always tells me and my siblings to study, because only by studying we will get a stable salary, weekends, and independence. She dares not take a day off because no one pays her for a sick day. She is often eaten by guilt as she can't visit her own mother as often as she likes because she has no break, and on a Sunday evening, she is no less tired than a Monday evening. And because she was dependent on her in-laws for a trade in her early 20s, she is always burdened by the fact that her income is never separated from that of the family. She often refers to my aunts and uses them as good examples of how studying can lead women to a good path. They can visit my grandmother every Sunday. They can afford vacations and not to worry constantly about the weather (my mother sells clothes, and a change in temperature can greatly affect revenue for a given week). They can purchase things they like because they have their own money. From what I was told, my three aunts were not as good students as my mother was, but my paternal grandparents were doing well enough to send them to universities. My maternal grandfather fought for the French (he said it was purely for the high wages they paid) and accordingly was considered politically wrong which made university admission impossible for my mother. And my aunts took for granted all the things that my mother yearns for, but can never achieve herself.

So she transferred her wishes to us. I unconsciously learnt to look up to my aunts and uncles, and look down on small traders like my parents. For years, I secretly wished that my friends would see me with my uncles and aunts, those intellectual looking folks, and not my parents. I associated myself with the image of a good student, even of a bookworm, because it seemed noble to me. My early attempt to earn money through small trading (I bought cakes at a bakery I passed by on the way to school and sell them to my classmates who got up too late to eat breakfast) was severely discouraged by my mother. She imprints her message on my mind: "Never be someone like me. Study. Get a decent job. Earn good money. Be independent. Make your voice counts."

I didn't start to examine these assumptions (i.e. earning money as a small business owner is not a good way) when I was in high school already. It was too late to revert the effects. I knew nothing about my family's business and had lost all desire to know because my mother never let us children help her. I was bad at maths and had acquired a fear of numbers. I was no longer interested in trading and never wandered anywhere near an Economics class. My mother told stories and read to me when I started learning to read in grade 1 (something Im not sure if my aunts do for their sons). I seemed good at language, and by then have developed not interest, but at least a sense of duty towards learning and earning good marks. My identity was attached to being a good student. My mother was pleased at the fruits of her labour.

I ventured further on the path of learning, and further detached myself from my parents' working class, this time actively from my own efforts. I felt closer to things my mother no longer understands, such as computers and the Internet. I mapped out ways to raise my own kids someday that resemble nothing the way my mother has raised me. I started wondering why, why a kid born out of a working class like me has such a great desire to grow out of her parents' class. Where does my aspiration come from, and where will it lead me to? Until one day my brother told me he might want to take up the family business and I realized such thought has never occurred to me. Why? Because as my mother's daughter, I have always held dear to my heart the idea that being a woman managing a petite business will never bring me a secure, independent, and fulfilling life.

Or to be more exact, a woman with no formal, paid job, thus no power within her husband's family, thus no life outside of it. Her life-long, greatest project is me. I said so because both my older sister and younger brother are not interested in becoming middle-class intellectuals as much as I am. I absorb her message, and I live her legacy. If one day someone asks me why I am passionate about women and empowerment of women, perhaps I will not tell them this long story, but I will know the answer in my heart. It is because my mother embodies everything I want to be as a woman, and everything I don't want to get out of life as a woman.

1. Sáng thứ hai, sau khi tan cuộc họp giao ban ở xã, tôi đi theo anh trưởng bản mới nhậm chức chỉ tầm ngoài ba mươi tuổi về nhà. Vừa đặt hai túi đồ xuống sàn, còn chưa kịp ngước mắt ngó nhà cửa rộng dài ra sao, anh đã mau mắn chắt rượu ngâm trong bình thủy tinh ra một chai nhựa và mang thêm vài cái chén. Tục lệ ở đây khách mới đến nhà là phải uống ít nhất hai chén đầy, và phải uống cạn. Tôi bắt đầu bài ca "em bị đau dạ dày", vừa kể lể vừa nhấp nhấp. Rượu chát, chưa kịp nuốt đã thấy lưỡi bỏng rát. Cuối cùng tôi đành nhắm mắt nhắm mũi dốc một chén vào họng, rồi tống thêm một cốc nước to, ra cửa đứng ậm ọe như người đang ốm nghén.

Có một điều không thể tranh cãi là rượu đóng vai trò to lớn trong đời sống tinh thần của người Thái. Khách đến nhà chơi nếu chủ không mang rượu ra mời sẽ bị chê là keo kiệt, nếu không uống với khách ít nhất một vài chén sẽ bị coi là không nhiệt tình. Nếu khách từ chối lời mời rượu là không lễ độ, là không trân trọng, thậm chí là vô lễ với ma nhà. Mọi cuộc vui không thể thiếu rượu. Ngày 20/10 được tổ chức từ cấp xóm, cấp bản, rồi lên đến cấp xã, thậm chí cấp gia đình, ròng rã lê thê cả tuần liền, còn lớn hơn ăn tết. Không thấy ở đâu nói về phụ nữ hay quyền phụ nữ, chỉ thấy nhạc xập xình, nhảy múa, và rất nhiều rượu. Đàn ông uống để chúc mừng chị em, phụ nữ uống để đáp lại thịnh tình của các anh các chú. Tôi đi đến đâu cũng thấy những gương mặt đỏ lựng vì rượu, các chị em trong hội phụ nữ uống hăng hái hơn tất cả, "vì mình là người làm phong trào, nếu không nhiệt tình sẽ bị trách". Sự nhiệt tình ấy được quy đổi ra bao nhiêu chén rượu gạo, bao nhiêu vò rượu cần. Một chén đi, là để mời người ta, và một chén lại, là khi người ta mời mình. Các chị phấn khởi thể hiện quyền bằng cách giành mời tất cả đàn ông có mặt, hoặc bắt một người nào đó lần lượt mời từng chị một trong phòng. Dù ai mời ai thì kết quả là tất cả cùng say khật khưỡng.

2. Hôm đầu tiên tôi tìm đến nhà những em tham gia nghiên cứu để xin phép bố mẹ, phần lớn các bà mẹ đi vắng, còn phần lớn các ông bố ngất ngưởng say. Có một ông bố 8x khi tôi đến đang nằm lăn lóc trên sàn nhà trống hươ trống hoác, bên cạnh chồng chất chén, vỏ chai nhựa và bình sành rượu cần đã sủi tăm, cố ngồi dậy nhưng mắt không mở ra nổi, cười nguệch ngoạc một nụ cười của người trí não đã tê liệt. Tôi chắc ông bố này không hiểu nổi một từ anh trưởng bản đang nói bằng tiếng Thái để giải thích về việc tham gia nghiên cứu của con mình, nhưng khi nghe đang phần tiền công tham gia, tức thì vơ lấy cái bút để kí vào tờ biên bản đồng thuận. Tôi muốn quay lại lần khác, nhưng trưởng bản nói một câu rất chân tình "không khí 20/10 đang phấn khởi thế này, còn lâu mới hết say." Đành vậy.

Tôi bị ám ảnh kinh khủng về chuyện bị ép uống rượu. Buổi tối hôm đầu tiên ở bản, em vợ chủ nhà được vào Đảng, tổ chức liên hoan. Bản chưa có điện lưới, chỉ có một số nhà mua máy thủy điện nhỏ đặt ở suối để tạo điện, buổi tối thắp được một bóng đèn dây tóc. Trong ánh sáng tờ mờ của duy nhất một ngọn đèn, tôi vừa đặt chân lên nhà đã thấy một đội quân phụ nữ đang chắt rượu ra hàng chục vỏ chai trà xanh 0 độ, để ở mỗi mâm 4 - 5 chai. Bài ca đau dạ dày ư, đây là rượu thuốc ngâm lá, không hại đâu. Bài ca đau đầu ư, đây là rượu gạo chính cống, uống vào rất êm, chỉ ngủ thôi, không đau tí nào. Tập tục là khi được mời thì phải uống, không được từ chối, không được nhấp môi rồi lại đặt xuống. Hết người này đến người khác mời, uống rồi bắt tay, thế mới là thắt chặt tình cảm. Có người ngồi nói đến 15 phút, "anh bảo Vân này, từ xưa đến nay anh làm phó chủ tịch xã 15 năm rồi, anh luôn dựa trên tinh thần tự giác tự nguyện, tất cả đều vui, đây anh bớt sang chén này một chút rồi em phải uống hết nhé, em bị đau dạ dày à, anh đây suy gan suy mật hàng chục năm rồi, đã chết được đâu, anh không thích uống rượu kể đâu nhé, anh mà thích kể thì có mà cả ngày chưa hết, anh cũng uống từ sáng đến giờ rồi chứ em tưởng một mình em đau đầu à", cứ thế cứ thế, nhất định không buông tha cho đến khi tôi ngửa cổ dốc vào họng cái thứ chất lỏng đốt ruột đốt gan ấy.

3. Tôi được hân hạnh uống chung rượu cần với anh chủ tịch xã sinh năm 83 trong buổi liên hoan tọa đàm 20/10 ở UBND xã, khi tôi vừa ló mặt vào phòng đã bị cả chục bàn tay co kéo xô đẩy ấn xuống trước một hàng dài rượu cần đã xếp sẵn "vào đây uống một chén", và đôi loa đại tướng đang phát ra thứ nhạc bình bịch như đấm vào tai. Chạm mơi, chạm mơi, xô nước lã để bên cạnh, cứ một gáo và một sừng đổ vào vò rượu cần, cứ hai người uống một, lúc là uống giao lưu tình cảm, lúc là thi thố giữa những người trẻ muốn vui, muốn tỏ ra mình là một phần của cuộc vui. Lúc sau, tôi lẻn ra ngoài giả vờ nghe điện thoại, anh chủ tịch xã giãi bày tâm sự. Mỗi khi anh xuống bản, có 40 cụ thì phải uống 40 chén, vì mình là người mới, không uống thì các cụ giận, nhiều khi anh chỉ cố tươi cười được đến lúc họ giải tán về nhà là anh gục ra đấy ngủ không còn biết trời đất. Phải uống được, mà cũng phải đủ tỉnh táo để còn biết họ đang nói gì về mình. Không nghe thì các cụ tự ái, mà nghe cũng phải sau khi đã tiêu hết vài chai rượu gạo và mấy vò rượu cần rồi, lúc mắt đã díp vào và tai thì ù đi. Làm cái chân này cũng khó lắm em ạ.

Trong một cuộc liên hoan khác, có một anh giữ chức gì đó ở xã, nói rằng hôm nay vợ đẻ. Lúc đấy là khoảng 8h hơn, anh vẫn chưa dám đứng lên để đi về, vì sợ bị đánh giá là không nhiệt tình, không tôn trọng đoàn công tác. Anh là người duy nhất không ép tôi uống rượu tối hôm đó, trông mặt buồn buồn, nói thôi anh em mình uống thăm nhau sau. Tôi thấy phẫn uất cho người vợ và đáng thương cho người chồng. Con mới được sinh ra, vợ ở nhà còn đau yếu, mà người bố và người chồng ấy phải ở bên bàn nhậu để thể hiện tấm lòng của mình với những người thật ra là xa lạ, và cũng là để làm tròn bổn phận cao quý của một người cán bộ xã tận tâm.

4. Chị chủ nhà - tức phu nhân trưởng bản - bị đau dạ dày, mỗi khi uống một chén vào là đau bụng đến tận hôm sau. Chị cũng không thích uống rượu, nhưng vẫn nằng nặc đòi uống với tôi một chén để "cảm ơn em" vì tôi đã để lại cho gia đình chị chỗ thuốc mang đi phòng thân và vài đôi tất giấy cho chị dùng mỗi khi biểu diễn văn nghệ cần đi guốc. Chị rất sợ những cơn đau, nhưng khi nhà có khách quý, vẫn phải đứng ra uống thăm, mời họ một chén rượu, bởi vì chị được nuôi dạy để trở thành một người phụ nữ tốt, cởi mở và hết lòng khi khách đến nhà, mà như thế thì không thể không uống rượu. Tôi nói "chỉ cần mời họ ăn ngon, thế là tử tế lắm rồi", chị trả lời "rượu còn cao hơn cơm em ạ".

Tôi không phải là người Thái, nên tôi được coi là khách, được ngồi ở mâm đàn ông. Nhưng tôi vẫn là người Việt, tôi nói gì họ hiểu, dù họ nói tôi không hiểu, nên khi tôi nói "không", họ không tôn trọng lời từ chối ấy. Giả sử tôi là người Thái, tôi đã có thể dễ dàng ngồi cùng mâm phụ nữ, và bỏ qua thủ tục uống rượu. Giả sử tôi là một cô Tây tóc vàng mắt xanh, tôi nói "dị ứng với cồn" hay "đau dạ dày khi uống rượu", có thể họ sẽ thực sự nghĩ rằng cơ thể tôi khác, tôi có những chuẩn mực khác, và sẽ để tôi yên khi đã tha thiết từ chối việc uống rượu. Họ không cho tôi ngồi mâm phụ nữ, cũng không cho tôi ngồi ăn yên lành trong 5 phút mà không ấn vào mặt tôi một chén rượu. Thậm chí nếu tôi là đàn ông, lời từ chối của tôi có lẽ cũng được tôn trọng hơn. Là phụ nữ, lại là phụ nữ trẻ, những người đàn ông mời rượu tôi cảm thấy bị thách đố khi chén rượu mình đưa ra bị từ chối. Khi tôi chấp nhận chén rượu từ tay một bác trai lớn tuổi, và uống hết, bác cười khà khà nói với mấy người trẻ hơn "các chú thấy chưa, mời rượu đàn bà người ta phải có cách", với vẻ rất thỏa mãn.

5. Rất dễ để kết luận rằng người Thái lười, không chịu lao động, vì họ say sưa đến nửa thời gian của năm. Gạo làm ra có thể thiếu ăn, nhưng nhất định trong nhà luôn phải có sẵn rượu. Sắn thì làm rượu cần, gạo thì làm rượu trắng. Càng dễ hơn để kết luận rằng, say như thế nên họ không thoát nghèo nổi, và đấy hoàn toàn là lỗi của những người dân tộc thiểu số.

Tôi nói chuyện với hai bạn trẻ tốt nghiệp đại học Vinh, trở về quê và đã hơn một năm vẫn đang chầu chực để xin vào một chân trong UBND xã. Không có cơ hội việc làm nào dành cho các bạn ở vùng quê này, ngoài bộ máy nhà nước có khoảng 20 nhân viên cho tất cả các phòng ban, mà những người sắp về hưu đã giữ chỗ sẵn cho con cháu nhà mình. Tại sao không ở lại Vinh hay các thành phố lớn khác? Một phần do gia đình không muốn con ở xa, một phần vì ở lại thành phố, thân cô thế cô, tiền lương khởi nghiệp bèo bọt cũng chỉ đủ làm đến đâu ăn đến đấy, thậm chí không đủ sống, nói gì đến nuôi bố mẹ già. Người ta nói nhiều đến giáo dục cho trẻ em miền núi, nhưng đến cả những gia đình khá giả nhất,đủ để nuôi con đến hết đại học, cuối cùng vẫn rơi vào bế tắc.

Nhà anh trưởng bản trồng keo được bốn năm, còn một năm nữa là thu hoạch thì người ta làm đường, phá núi, chặt hết cây đi, giả cho anh chỉ bằng một phần ba giá thị trường nếu khai thác đúng thời điểm. Ngày xưa dân dựa vào rừng để sống, bây giờ rừng là nơi để khai thác gỗ của nhà nước, hoặc của lâm tặc. Người Thái đã từng là một dân tộc rất thông minh biết chọn chỗ sống trong các thung lũng, nơi có nguồn nước dồi dào, được che chắn khỏi bão lũ bởi những núi cao, nơi mà năng suất làm lúa nương của họ cao hơn lúa đồng trũng của người Kinh cho đến khi đồng bằng bắt đầu dùng những giống lúa lai cao cấp và phân bón hóa học. Tiếp xúc với thế giới bên ngoài chỉ khiến họ thấy mình đã bị gạt ra ngoài lề, đã bị coi là thấp kém hơn, và đã bị đẩy vào chỗ rất ít quyền, rất ít tự chủ, và rất ít lối thoát.

Triết gia Paulo Feire có một ý đại loại là "loại hình áp bức cao nhất là khi kẻ bị áp bức tự đày đọa chính họ" (the strongest form of oppression is when the oppressed do it to themselves). Những người Thái cao tuổi kể rằng ngày xưa họ không uống nhiều rượu và không uống bừa bãi như lớp trẻ bây giờ. Và tôi ngờ rằng họ cũng không hề coi việc ngửa cổ dốc rượu vào họng là một tập tục đáng quý của dân tộc mình. Một anh cán bộ xã khác đã hùng hổ tuyên bố trong lúc say "Người Thái chỉ đứng sau người Kinh thôi, người Kinh là số một thì người Thái là số hai". Cái vị trí thứ hai, và sự nhận biết rằng mình là kẻ đứng sau đấy, qua lời bông đùa của anh cán bộ say, nghe có vẻ rất cay đắng.

Anh hiền lành và nhỏ nhẹ, nhìn giống cậu học trò tối ngày bút nghiên hơn là một anh bán cafe dạo. Lần đầu tiên tôi nhìn thấy anh dắt xe đạp đi qua Thọ Xương, đã để mắt đến nhưng không gọi. Lần thứ hai, cũng đi ngược chiều trên con ngõ nhỏ ấy, có lẽ mắt tôi nấn ná ở chiếc xe đạp màu kem và thùng xốp đá trắng toát lâu hơn một người đi đường tình cờ, nên bước chân anh cũng chần chừ theo. Là một người bán rong, nhất là một người bán rong cương quyết không rao, không mời chào vì lúc nào cũng ngại làm phiền đến người khác, có lẽ chiến thuật duy nhất của anh trong những ngày đầu là để ý thật nhanh và thật kĩ ánh mắt của những người xung quanh.

Anh là người bán rong có tuổi nghề trẻ nhất trong những người tôi đã từng nói chuyện, cũng là người có lẽ có câu chuyện đặc biệt nhất. Quê gốc Thái Bình, sinh sống từ nhỏ tại Đà Lạt, anh nói giọng Bắc, nhưng không biết vì sống ở cao nguyên hiền hòa quá lâu, hay vì cay đắng chưa đủ để làm bản chất thư sinh biến mất, nên chất giọng Bắc ấy mềm chứ không đanh, cũng không khàn đi vì nắng gió. Quán cafe "Mộc" ở Đà Lạt mở ra với mong muốn làm một thư viện mini cho các bạn nhỏ bị sập tiệm vì anh cương quyết cấm hút thuốc. Trôi dạt về Hà Nội, anh không đủ vốn để làm gì to hơn, nên nhờ bố chuyển cafe Arabia đã rang theo đường ô tô, tự tay xay, rồi đạp xe quanh phố bán rong từng ly một.

Anh là một người bán rong giàu lòng tự trọng, thậm chí đôi khi niềm tự trọng ấy dường như được đẩy lên thành lòng tự tôn hiếm thấy ở những người sinh nhai bằng cách bán hàng trên phố. Anh thà mua loại cốc giấy tự hủy làm từ bã mía và ngô chứ nhất định không dùng cốc nhựa Trung Quốc chỉ rẻ bằng một phần mười. Anh thà cuối ngày đổ cafe đã xay nhưng không bán hết chứ nhất định không để lại dùng tiếp ngày hôm sau. Anh thà dắt xe lững thững, lướt qua con mắt của bao người như một kẻ vô hình, chứ nhất định không mời chào, chèo kéo. Anh bán cho những người hàng thịt, hàng rau, những người buôn thúng bán bưng ngoài chợ và chịu lỗ, chứ không chịu tăng giá để bán cho những người vốn đã giàu và thừa khả năng thưởng thức cafe ở những chốn đắt tiền hơn.

Anh là người lạ đầu tiên tôi chia sẻ với anh giấc mơ của mình về quán cafe và những câu chuyện, nơi người ta không chỉ đến để uống và gặp gỡ bạn bè, mà còn tự làm lành và cảm thấy mình là một phần của một điều gì đó vĩ đại hơn. Tôi được lắng nghe, còn giấc mơ của tôi được truyền lửa, lần đầu tiên tôi thấy mường tượng về không gian nho nhỏ ấy gần hơn một chút, trong khi anh chỉ ngồi im chẳng nói gì. Nghe xong anh bảo, chỉ cần ba người là có thể bắt tay vào làm được. Nhưng tôi không chỉ muốn một quán cafe, tôi cũng không muốn một quán cafe đông khách, tôi muốn nơi ấy trở thành một cộng đồng tinh thần, nên tôi cần thời gian.

Cũng như anh không chỉ muốn là một người bán rong. Anh muốn thay đổi khẩu vị của những người uống cafe, và mang loại cafe hiếm hoi quý phái vốn chỉ dành cho những nơi sang trọng đến từng đầu đường xó chợ để phục vụ cho những người không có thời gian lẫn tiền bạc để nhâm nhi cafe sáng. Có lẽ khi họ cảm nhận được sự ngọt ngào của loại cafe chè không hóa chất không hương liệu, cuộc sống của họ cũng sẽ vì thế mà bớt nhọc nhằn đắng cay hơn chăng?

Tôi không uống được cafe, nên tôi không thể hiểu niềm đam mê của anh với loại thức uống ấy. Nhưng tôi hiểu, và chia sẻ với anh về khát khao mang lại thay đổi. Anh muốn người Việt, và đặc biệt là những người bình dân, biết đến, hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp của cafe chè. Anh bảo khách hay chê "cafe gì mà nhạt thế", "không vị" vì họ quen thứ cafe pha tạp đắng chát. Mỗi lần gặp lại thấy anh đã cải tiến thêm một chút, lúc đầu chỉ là một chiếc thùng xốp để đá tạm, sau một tuần đã thành một chiếc thùng cứng cáp hẳn hoi; rồi thêm một cái khay di động gắn vào ghi đông, khi pha cafe cho khách sẽ mở ra (giống như khay ăn trên máy bay), xong thì gập lại, vài ngày sau nữa lại thấy anh có thêm chiếc khăn xô để lau sạch những giọt cafe vương ra trên miêng cốc, trước ngực đeo tạp dề, hai tay đeo găng nilon. Thay đổi thói quen của một người đã không dễ, thói quen của cả một xã hội lại càng khó. Nhưng thay vì tốn giấy mực để phân tích sự khó khăn ấy, và kết luận câu quen thuộc "không thể làm được", anh đã bắt tay vào làm, và có lẽ mỗi cốc cafe bán ra hàng ngày, cũng giống như một ngọn nến được thắp lên, dần dần những vòng quay của bánh xe đạp anh rong ruổi khắp phố sẽ cháy bùng thành một ngọn lửa rực rỡ.

She is at the age of 16, ready to get married next month, to a man she has known for barely 6 months, and into a future she is not sure of.
After all, there is nothing to be sure of in this life, don't you know that, baby?

She is the youngest of three, her two older brothers are in China, working and searching for their two step sisters, who were tricked and trafficked a few years ago. She has three step sisters, from her father's first and third wives (her own mother is his second wife). All three of them got trafficked to China. One has escaped and come back by herself, just to be arrested shortly for involvement with drugs. This sister, whose 5 years old son is  being taken care of by her mother, now spends her years prison to pay for a punishment she may not have deserved in the first place. Two out of the three step sisters are still missing. Her own brothers are looking for them, hope drying up every day they spend there without any trace of the two.
The little boy, whose mother is in prison, and father is unknown, lives with her and her mother. He is very naughty, but cute. Maybe he is their source of comfort and hope?

She dropped out of school after grade 5. She wasn't that much interested in schooling. Her family is poor, besides everyone thinks she has a mental problem. When she was young, she fell into a pond and almost died. That accident must have affected her brain. She doesn't know if it's true, that's what everyone says. Since then, she worked a bit on the fields, a bit in a restaurant, a bit in a nearby factory, or sometimes nothing at all.
What is the motivation to go to school for a girl with no money, no hope, and believes herself to be incompetent? What role does education play anyway? No one can guarantee that if you finish grade 12 you will be able to feed yourself for the rest of your life, while growing rice does.


She has a friend. This friend always tells her she can earn good money by working in a restaurant the latter  knows. She has come with this friend twice, to a place about 40km away from her own village. She didn't tell her mother or pack any clothes with her. "That will be taken care of" - her friend said. So she just waited for a good moment, walked out of the house and went straight to a person her friend had arranged to pick her up not too far from the house. Twice, her mother had gone searching for her and brought her back. One time, the people in that restaurant were particularly difficult and did all they could to prevent strangers from going inside. Her mother had waited for her outside and seized her the moment she appeared, ran back to the motorbike and drove home.
At the age of 16, we always listen to our friends and never take our parents seriously, don't we?


She doesn't believe her mother when she said her friend wanted to traffic her. It's just a job, like any other job, why couldn't that old woman understand? Her mother even wanted to file a complaint and report to the police, but with her in the house and no damaged done, the police would never lift a finger. People advised her mother to notify the Women's Union, but again, since no one is missing, the Women's Union staffs have their own problems to solve before sticking their noses into someone else's business. Her mother was frustrated, then helpless. She doesn't listen, and there is no one around to discipline her. Her mother works in construction site 10 hours a day, every single day of the week.
How does it feel to see someone so dear to your heart run straight to danger but you have no way to stop them? 


She met this guy, who is very much her first romance in life. He is 12  years older than her, a construction worker himself. He seems nice, and wants to marry her. Her mother has visited his family, and they are good as well. So the wedding is set. With nothing much to look forward to, she happily settles down to marriage, even though she is more like a kid herself. Her mother, dreads that she will be trafficked again, hopes that once married, she will no longer the target of traffickers, and a new role as a wife will do it magic. She will turn into a proper adult after the wedding, and the burden will be lifted from her mother's shoulders, who has already been pushed to the end of tunnels so many times before. Being a single mother almost all her life with the two sons away, the best solution her mother can think of is to give her daughter to a man, and hopes that he will take good care of her, because she has tried her best, but has failed to do that.
How much choice any of these women have over their lives, do you think?


Being a very young wife, and very likely a young mother, she virtually can't escape the circle of poverty. The wound in that family continues furthering down and even enlarging in more generations to come. The link was broken once, when her father decided to have multiple wives, and no one knows how much it will take to mend this rupture.