Đám hỏi
Hôm trước
vừa nghĩ, mình rất biết ơn bố mẹ vì mặc dù các cụ đầu tư cho mình đi đại học bằng
tiền làm ăn mồ hôi nước mắt, dành dụm cả đời, nhưng chưa bao giờ và chắc sẽ
không bao giờ gây sức ép mình phải học ngành gì. Bố mẹ mình không có đồng lương
ổn định, buôn bán nhỏ lẻ ba cọc ba đồng. Thói thường, những người chắt bóp hi
sinh, mong con cái sẽ hơn mình, hay bắt con học những cái kiếm ra tiền. Kinh
doanh, kinh tế, ngân hàng, cứ thế mà chiến. Những người dư dả hơn, sẽ động viên
con đi theo cái mình thích. Theo đuổi đam mê là một thứ xa xỉ, không phải ai
cũng được. Vì thế, mình biết ơn bố mẹ, mặc dù khó khăn về vật chất, nhưng chẳng
bao giờ hỏi mình những câu đại loại như "học cái đấy thì làm được nghề
gì?", "ngành xã hội học thì làm sao kiếm được tiền?". Không hiểu
xuất phát từ sự tin tưởng tuyệt đối với lựa chọn của con, hay là do lười nên không để ý, nhưng kết quả là mình đã đưa ra một quyết định dựa trên cơ sở rất lỏng lẻo "học lớp đấy có vẻ dễ thì chọn làm chuyên ngành". Ba năm sau, mình mới thấy quyết định có vẻ đung đúng. Học kỳ đầu tiên trong chương trình thạc sĩ, mình lại thấy quyết định sai rồi, đáng lẽ nên học phát triển quốc tế, và bây giờ thỉnh thoảng vẫn nghĩ, nếu ngày xưa mình học nhân học, có lẽ đã tốt hơn. Nhưng ít nhất mình không có ai để đổ lỗi hay oán trách cả, lựa chọn hoàn toàn là của mình.
Gần đây, mình lại biết ơn bố mẹ vì một lần nữa chiều theo phong cách sống "quái gở" của mình - không làm đám cưới. Dĩ nhiên mình cũng như nhiều bạn gái khác, hồi bé tí đã từng tưởng tượng ngày cưới mình sẽ mặc váy thế nào. Lớn hơn, mình cũng nghĩ đám cưới sẽ làm thế nào, sẽ mời bạn này bạn kia đánh đàn, làm MC, sẽ chơi những trò gì, khách mời sẽ phát biểu cảm nghĩ của họ về cô dâu chú rể ra sao. Ảnh hưởng từ phim ảnh, tất nhiên mình cũng mơ khi thử váy cưới, sẽ có người nín thở nhìn mình mắt long lanh và nói "Em đẹp quá!"
Tất cả những tưởng tượng đó, đổ ra sông ra bể. Quyết định lại một lần nữa là của mình.
Mọi người đều thắc mắc, tại sao không cưới? Những người như chị và mẹ mình, thì bảo "dại thế, đời con gái có một lần, đấy là quyền lợi của mình mà không làm". Mẹ thì nói là, bố mẹ ai cũng muốn con cái cưới hỏi đàng hoàng, kể cả vất vả, tốn kém cũng vui. Chắc là trong cách nghĩ của mọi người, đám cưới là dịp mình được làm trung tâm của sự chú ý, được mọi người tất bật lo việc, là sự kiện trọng đại, là lúc khẳng định vị thế của bản thân và gia đình. Sau một đám cưới, người ta gặp nhau hỉ hả "Nhà bác làm cưới cho con to thế, làm ở khách sạn đàng hoàng thế, làm mâm cỗ ngon thế."
Khi quyết định sẽ kết hôn, mình cũng nghĩ đến chuyện này, và nói với mẹ rất nhiều lần là mình không muốn làm đám cưới. Dùng đủ mọi chiêu bài, mẹ có thương con thì đừng bắt con cưới. Mẹ có thương con thì cho con tiền là được rồi, không cần làm đám. Mẹ mình, lúc đầu thấy khó hiểu, sau thuyết phục mãi không được, cuối cùng, như mọi khi, mình thường là đứa cứng đầu hơn, còn mẹ thì hiền lành và chẳng bao giờ dám đưa ra quyết định gì lớn, buông xuôi "mày nói chuyện với ông với bố". Thì nói, mình dậy rõ sớm ngồi chầu hẫu trước máy tính để trình bày với những nhân vật có tiếng nói trong gia đình. May sao, mà mình rõ ngạc nhiên, vừa nói một cái, bà bác mình đã đồng ý luôn, mà bác thì dù là gái, nhưng lại là chị của bố, và không lập gia đình. Bây giờ ông già rồi, nên bác duyệt cái thì cũng xong. Cuộc gọi diễn ra chóng vánh, mình đi ngủ tiếp.
Lý do gia đình mình nói với họ hàng là, "nó ở nước ngoài, chưa biết bao giờ về, được tuổi thì tổ chức ăn hỏi lấy ngày đẹp". Mẹ mình nói dối các ông bà trẻ, cô dì chú bác, là sau khi mình về sẽ làm đám cưới, để khỏi phải cầm phong bì tiền mừng. Còn lý do thật sự của việc cự tuyệt làm đám cưới của mình, là vì mình không thích phải đứng ra cười như khỉ suốt vài ngày, cho những người bỏ tiền, ăn uống vội vã, chẳng quan tâm đến mình là đứa nào, tên gì, bao nhiêu tuổi, nếu đâm xe ngoài đường chưa chắc đã biết là họ hàng, đừng nói đến quan tâm hay vui mừng cho hạnh phúc của mình. Trong một đám cưới, có bao nhiêu khách biết tên cô dâu chú rể, và thực sự chúc phúc cho hai nhân vật chính?
Mình sống xa nhà lâu quá, nên đám cưới của những người thân đều không được dự, bạn bè lại càng không. Sau vụ ăn hỏi này, mình định post lên facebook là, tớ không đi dự đám cưới thì đừng ai trách nhé, đám của tớ tớ còn không dự nữa là. Nhưng nghĩ lại, nói thế thì khác nào phủ định sạch trơn công sức của gia đình đã bỏ ra để tổ chức, nên thôi. Thật ra mình còn tiếc việc không được dự lễ tốt nghiệp hơn là việc không có mặt trong đám hỏi của chính mình. Lễ tốt nghiệp, dù sao cũng là sự công nhận thành quả và cố gắng của cá nhân. Còn lễ ăn hỏi, có mình hay không có mình cũng đâu quan trọng. Mình (hay danh nghĩa của mình) tồn tại ở đó với tư cách là "con ông A bà B", "cháu ông C bà D", và những người đến dự là vì mối quan hệ của họ với gia đình mình, chứ đâu phải với mình.
Mẹ mình nói, đám hỏi đúng ý của con, chỉ toàn những người thân thiết. Tức là khoảng 80 người, sau khi phần lễ nghi kết thúc, thì ở nhà mình chén cỗ luôn, 12 mâm. Những người này thì phần lớn nhớ tên mình, có khả năng nhận ra nếu gặp ở ngoài đường (không phải ở nhà, trong mối quan hệ gia đình). Cũng có những người chắc sẽ không nhận ra, vì họ là thân thiết với bố mẹ, ông bà mình, chứ đâu phải với mình. Mình có trân trọng việc mọi người bỏ thời gian, bỏ công việc, ăn mặc đẹp để dự đám hỏi của mình. Chị và em mình nghỉ làm, nhất là thằng em chắc phải lăng xăng trà nước, lo đỗ xe cho khách. Bố mẹ, ông và bác mình thì tất nhiên rồi, chắc chắn phải duyệt đi duyệt lại chương trình hàng chục lần vài tuần trước đó. Không ở nhà, nhưng mình có thể tưởng tượng mỗi bữa cơm tối mọi người lại bàn một chi tiết trong buổi lễ, thuê xe ở đâu, kê cái bàn như thế nào, mời người này hay mời người khác. Tính mọi người thích nói đi nói lại, mình lạ gì. Các ông bà trẻ ở quê phải lặn lội đi từ sớm. Mình có trân trọng chứ, đang không người ta phải mất công mất việc vì mình.
Trong thời gian ở nhà ít ỏi giữa hai bằng, mình cũng chứng kiến cảnh cả nhà phải vất vả khi có họ hàng làm đám cưới. Bố và ông, mặc dù chẳng đóng góp sức lao động gì, cũng phải có mặt vì vai vế trong họ. Có mặt chỉ để ngồi đấy thôi, hút thuốc, ăn hạt hướng dương, tán phét. Không có mặt thì không được, họ hàng lại trách là bỏ bê. Ông mỗi đợt như thế về lại ốm, vì nóng bức, ngồi nhiều mệt mỏi, mà làm gì có chỗ ăn ngủ tử tế. Nhiều khi ông là vai bác của cô dâu, thì lại phải đi đưa dâu rõ xa, người già rồi mà ngồi xe mấy trăm cây số trong một ngày, đến lúc về mặt mày tái nhợt. Chẳng ai thích thú, chẳng ai vui vẻ, thế mà người ta vẫn cứ phải làm. Người này nghĩ là mình làm vì người khác, vì nghĩa vụ với gia đình, rồi sau họ lại phải làm để trả nợ, trả công, cứ luẩn quẩn chẳng ai thoát ra.
Mình vốn ghét tất cả những thứ lễ nghi làm vì hình thức, tại sao bố phải ngồi canh rạp, chỉ vì bố là anh họ cô dâu (cô dâu còn kém mình một tuổi), trong khi đã có hàng chục thanh niên trai tráng ngồi chơi tá lả cười hô hố suốt cả đêm? Tại sao phải giết đến hàng chục con lợn, hàng trăm con gà, uống không biết bao nhiêu chai rượu, chuốc cho nhau mặt đỏ bừng, khách lấy xe ra về mà đi đứng loạng choạng, chỉ để được tiếng là "làm đám cưới to"? Đấy là cưới ở quê, còn cưới ở thành phố, một bữa cơm ăn chẳng ngon mà đắt cắt ruột. Người ta bỏ tiền vào hòm, không ngẩng đầu lên khi nhạc nổi tưng tưng và cô dâu chú rể bước vào. Sau đó người ta tiếp tục cắm cúi ăn, còn không nói chuyện được với người bên cạnh vì nhạc to quá, hoặc là nhạc trong đĩa, hoặc là MC sẽ "hát góp vui" ông ổng luôn. Chẳng ai để ý khi cô dâu chú rể trao nhẫn, cắt bánh, chỉ khi nào một đoàn gồm đôi trẻ và bố mẹ hai bên đến tận bàn mình chúc rượu mới tạm ngừng đũa để đứng lên cười gượng gạo. Người ta ăn thật nhanh còn về kịp giờ làm chiều, hoặc chụp vài cái ảnh "làm kỉ niệm" với hai nhân vật chính cười mặt cứng đơ. Mình không đi nhiều đám cưới lắm, chắc hai hoặc ba đám gì đó, luôn phải ngồi cùng bàn với những người mình không quen, và cung cấp thông tin cơ bản cho họ về cô dâu (bạn mình), tên gì, bao nhiêu tuổi, giờ đang ở đâu, làm gì, nếu có vị nào quan tâm. Lần nào mình cũng thấy lạc lõng, buồn buồn, và thấy mình vừa tham gia vào một "giao dịch", thậm chí là một giao dịch rất chóng vánh. Tôi đến ăn cưới bạn nhé, bạn phải ghi vào mà trả nợ sau này. Những diễn biến của đám cưới diễn ra y hệt nhau, theo một thứ kịch bản nửa tây nửa ta. Mình đã từng so sánh đám cưới ở thành phố với quy trình "chuẩn hóa" (standardization) của các chuỗi ăn nhanh như McDonald. Mọi thứ đều được biết trước (predictable) - đám nào chẳng như nhau, diễn ra trong một khung giờ cố định - ăn xong còn đám sau, nhất là những ngày đẹp, và giảm thiểu tương tác giữa người với người đến mức tối thiểu - cứ đủ mâm là ăn, ăn xong là về, bất cần biết hay quan tâm ai với ai. Mình đã luôn cảm thấy rằng, khi tham gia vào những giao dịch như thế, trả tiền - ăn cỗ - làm tròn bổn phận trong mối quan hệ - kỳ vọng việc được đáp trả sau này, người ta trở nên bớt người hơn.
Mình không muốn làm đám cưới vì mình không muốn tham gia vào giao dịch đó, và tệ hơn, là nguyên nhân của giao dịch đó. Mình cũng không muốn mọi người phải vất vả vì mình, tốn thời gian, mệt mỏi vì mình. Và số tiền để cho mấy trăm con người ăn một bữa, mình thà để đi du lịch, để có được những trải nghiệm cho cuộc sống, chứ không phải là một ký ức về những gương mặt mờ mịt chẳng rõ ai với ai, ăn uống mồm miệng đầy mỡ thịt và bia, rồi những xấp phong bì. Rất may, chồng của mình cũng cùng chí hướng, không muốn tổ chức đám cưới. Lý do của bạn ý khác một tí, từ kinh nghiệm làm đám cưới em gái thấy là, cho dù có chu đáo đến thế nào thì vẫn sẽ bị người này người kia trách, vì họ hàng bạn ý đều ở quê. Người ở làng họ thì đông, mời thì chắc hết cả làng, nhưng không mời thì sẽ bị phật ý, bị nhiếc móc cả thời gian dài sau đó, nên tốt nhất là không tổ chức. Bạn ý cũng thuyết phục được mẹ bạn ý, mình thuyết phục được nhà mình, nên cuối cùng có một kết luận "hai nhà muốn làm gì cũng được, miễn là bọn con không phải tham gia".
Nhưng mình nhận thức rất rõ rằng, mình đang áp đặt thế giới quan của mình, lấy cá nhân làm trọng, lên cả gia đình. Vì thế mình biết ơn vì mọi người đã chiều theo ý muốn kì quái đó. Hôn nhân, từ xưa đến rất gần đây, vẫn luôn là việc giữa hai gia đình, là sự trao đổi giữa hai dòng họ, là khế ước xã hội, là tất cả mọi thứ trừ hạnh phúc cá nhân. Thứ mình ghét, và đấy chính là mục đích lớn nhất của một đám cưới, là để công bố sự ràng buộc chính thức từ nay về sau của hai gia đình. Tự nhiên những người không liên quan trở thành họ hàng. Nó không phải là chuyện cá nhân. Nhất là những đứa con sau này mình sinh ra, sẽ thuộc về cả hai họ.
Khi mình đặt câu hỏi "có ai trong những người đến dự quan tâm đến việc con lấy một người thế nào, có hạnh phúc hay không?", mẹ mình đã không trả lời được. Vì đấy rõ ràng không phải là mục đích của một đám cưới, hay đám hỏi. Sự kiện này là để cho những người lớn (tức là các cụ ông), nói chuyện với nhau, đặt mối quan hệ tương giao giữa hai gia đình. Mình không có được cái cá nhân mình muốn, là bản thân làm trung tâm của sự kiện, thì mình không muốn tham gia vào sự kiện ấy. Nhưng mình hiểu, bố mẹ sẽ phải đối mặt với nhiều câu hỏi, nhiều sự thắc mắc, nhiều sự nghi ngờ. Tại sao không mời tôi đến ăn cưới con anh? Chúng tôi vẫn chờ được ăn cỗ đấy nhé. Con gái bỏ theo giai, cho không biếu không hay sao mà không được nhà trai đến đưa sính lễ đàng hoàng? Hai bác còn nợ chúng em một bữa rượu thịt.
Cưới xin là cái nợ đồng lần - mẹ mình nói đi nói lại câu này bao nhiêu lần. Người ta nợ nhau, cảm thấy mình cần làm đám cưới để trả nợ, và cảm thấy mình cần đi dự đám cưới cũng để trả nợ. Trách nhiệm và nghĩa vụ (sense of duty) là thứ ràng buộc người Việt trong tổ chức gia đình, trong cộng đồng. Và một đứa bề ngoài thì tóc đen da vàng, nhưng bên trong đã chấp nhận những gia trị phương Tây cốt lõi như mình, chối bỏ cái ràng buộc về nghĩa vụ đó. Mình muốn những người đến ăn cưới là những người thực sự quan tâm đến mình, vui cho niềm vui của mình, số đó chắc cả gia đình và bạn bè không quá 20 người. Tất nhiên mình không thể có một đám cưới như thế. Ông sẽ ăn nói thế nào với các anh chị em, cháu chắt của ông? Ông đã đi ăn đám cưới con cái họ, giờ chẳng lẽ không mời họ đến ăn đám cưới cháu mình? Bố sẽ nói thế nào với các bạn nhậu khi thông báo rằng "đứa thứ hai nhà tôi đã lấy chồng", mà họ chưa được mời ăn cỗ? Thế nên mình có thể tưởng tượng ra, chỉ làm một đám hỏi, có trầu cau để mang chia, gọi là báo hỷ, thì bố mẹ chắc cũng ái ngại lắm, vì mình mà đạp lên dư luận.
Bên nhà chồng sau đám hỏi thì tổ chức ăn uống ở quê, đến 30 mâm, cứ tính 6 người một mâm theo chuẩn thì là 180 con người. Họ hàng phải dậy mổ gà từ đêm, nấu cỗ từ tờ mờ sáng. Một phái đoàn 20 người họ hàng bên nhà mình gồm các nhân vật chủ chốt (lại là các ông và các bác trai) đi về nhà trai để ăn. Mình cứ nghĩ, những người này chẳng quen biết gì nhau, tự nhiên lại phải ngồi chung mâm ăn uống, lại phải cười nói hể hả, đều là vì mình. Mẹ mình vốn ít nói, mẹ chồng cũng không phải người mồm miệng linh hoạt, hai bà ngồi với nhau gượng gạo, cứ phải sang nhà nói chuyện đủ số lần theo phong tục, mà không biết lôi chuyện gì lấp liếm khoảng không, cũng đều vì mình cả.
Sự kiện đám cưới đám hỏi cũng đã qua rồi. Chủ yếu là để từ nay về sau, khi mình xuất hiện ở nhà chồng, mẹ chồng không phải nói dối hàng xóm là "cháu họ ở quê mới ra" nữa.
Gần đây, mình lại biết ơn bố mẹ vì một lần nữa chiều theo phong cách sống "quái gở" của mình - không làm đám cưới. Dĩ nhiên mình cũng như nhiều bạn gái khác, hồi bé tí đã từng tưởng tượng ngày cưới mình sẽ mặc váy thế nào. Lớn hơn, mình cũng nghĩ đám cưới sẽ làm thế nào, sẽ mời bạn này bạn kia đánh đàn, làm MC, sẽ chơi những trò gì, khách mời sẽ phát biểu cảm nghĩ của họ về cô dâu chú rể ra sao. Ảnh hưởng từ phim ảnh, tất nhiên mình cũng mơ khi thử váy cưới, sẽ có người nín thở nhìn mình mắt long lanh và nói "Em đẹp quá!"
Tất cả những tưởng tượng đó, đổ ra sông ra bể. Quyết định lại một lần nữa là của mình.
Mọi người đều thắc mắc, tại sao không cưới? Những người như chị và mẹ mình, thì bảo "dại thế, đời con gái có một lần, đấy là quyền lợi của mình mà không làm". Mẹ thì nói là, bố mẹ ai cũng muốn con cái cưới hỏi đàng hoàng, kể cả vất vả, tốn kém cũng vui. Chắc là trong cách nghĩ của mọi người, đám cưới là dịp mình được làm trung tâm của sự chú ý, được mọi người tất bật lo việc, là sự kiện trọng đại, là lúc khẳng định vị thế của bản thân và gia đình. Sau một đám cưới, người ta gặp nhau hỉ hả "Nhà bác làm cưới cho con to thế, làm ở khách sạn đàng hoàng thế, làm mâm cỗ ngon thế."
Khi quyết định sẽ kết hôn, mình cũng nghĩ đến chuyện này, và nói với mẹ rất nhiều lần là mình không muốn làm đám cưới. Dùng đủ mọi chiêu bài, mẹ có thương con thì đừng bắt con cưới. Mẹ có thương con thì cho con tiền là được rồi, không cần làm đám. Mẹ mình, lúc đầu thấy khó hiểu, sau thuyết phục mãi không được, cuối cùng, như mọi khi, mình thường là đứa cứng đầu hơn, còn mẹ thì hiền lành và chẳng bao giờ dám đưa ra quyết định gì lớn, buông xuôi "mày nói chuyện với ông với bố". Thì nói, mình dậy rõ sớm ngồi chầu hẫu trước máy tính để trình bày với những nhân vật có tiếng nói trong gia đình. May sao, mà mình rõ ngạc nhiên, vừa nói một cái, bà bác mình đã đồng ý luôn, mà bác thì dù là gái, nhưng lại là chị của bố, và không lập gia đình. Bây giờ ông già rồi, nên bác duyệt cái thì cũng xong. Cuộc gọi diễn ra chóng vánh, mình đi ngủ tiếp.
Lý do gia đình mình nói với họ hàng là, "nó ở nước ngoài, chưa biết bao giờ về, được tuổi thì tổ chức ăn hỏi lấy ngày đẹp". Mẹ mình nói dối các ông bà trẻ, cô dì chú bác, là sau khi mình về sẽ làm đám cưới, để khỏi phải cầm phong bì tiền mừng. Còn lý do thật sự của việc cự tuyệt làm đám cưới của mình, là vì mình không thích phải đứng ra cười như khỉ suốt vài ngày, cho những người bỏ tiền, ăn uống vội vã, chẳng quan tâm đến mình là đứa nào, tên gì, bao nhiêu tuổi, nếu đâm xe ngoài đường chưa chắc đã biết là họ hàng, đừng nói đến quan tâm hay vui mừng cho hạnh phúc của mình. Trong một đám cưới, có bao nhiêu khách biết tên cô dâu chú rể, và thực sự chúc phúc cho hai nhân vật chính?
Mình sống xa nhà lâu quá, nên đám cưới của những người thân đều không được dự, bạn bè lại càng không. Sau vụ ăn hỏi này, mình định post lên facebook là, tớ không đi dự đám cưới thì đừng ai trách nhé, đám của tớ tớ còn không dự nữa là. Nhưng nghĩ lại, nói thế thì khác nào phủ định sạch trơn công sức của gia đình đã bỏ ra để tổ chức, nên thôi. Thật ra mình còn tiếc việc không được dự lễ tốt nghiệp hơn là việc không có mặt trong đám hỏi của chính mình. Lễ tốt nghiệp, dù sao cũng là sự công nhận thành quả và cố gắng của cá nhân. Còn lễ ăn hỏi, có mình hay không có mình cũng đâu quan trọng. Mình (hay danh nghĩa của mình) tồn tại ở đó với tư cách là "con ông A bà B", "cháu ông C bà D", và những người đến dự là vì mối quan hệ của họ với gia đình mình, chứ đâu phải với mình.
Mẹ mình nói, đám hỏi đúng ý của con, chỉ toàn những người thân thiết. Tức là khoảng 80 người, sau khi phần lễ nghi kết thúc, thì ở nhà mình chén cỗ luôn, 12 mâm. Những người này thì phần lớn nhớ tên mình, có khả năng nhận ra nếu gặp ở ngoài đường (không phải ở nhà, trong mối quan hệ gia đình). Cũng có những người chắc sẽ không nhận ra, vì họ là thân thiết với bố mẹ, ông bà mình, chứ đâu phải với mình. Mình có trân trọng việc mọi người bỏ thời gian, bỏ công việc, ăn mặc đẹp để dự đám hỏi của mình. Chị và em mình nghỉ làm, nhất là thằng em chắc phải lăng xăng trà nước, lo đỗ xe cho khách. Bố mẹ, ông và bác mình thì tất nhiên rồi, chắc chắn phải duyệt đi duyệt lại chương trình hàng chục lần vài tuần trước đó. Không ở nhà, nhưng mình có thể tưởng tượng mỗi bữa cơm tối mọi người lại bàn một chi tiết trong buổi lễ, thuê xe ở đâu, kê cái bàn như thế nào, mời người này hay mời người khác. Tính mọi người thích nói đi nói lại, mình lạ gì. Các ông bà trẻ ở quê phải lặn lội đi từ sớm. Mình có trân trọng chứ, đang không người ta phải mất công mất việc vì mình.
Trong thời gian ở nhà ít ỏi giữa hai bằng, mình cũng chứng kiến cảnh cả nhà phải vất vả khi có họ hàng làm đám cưới. Bố và ông, mặc dù chẳng đóng góp sức lao động gì, cũng phải có mặt vì vai vế trong họ. Có mặt chỉ để ngồi đấy thôi, hút thuốc, ăn hạt hướng dương, tán phét. Không có mặt thì không được, họ hàng lại trách là bỏ bê. Ông mỗi đợt như thế về lại ốm, vì nóng bức, ngồi nhiều mệt mỏi, mà làm gì có chỗ ăn ngủ tử tế. Nhiều khi ông là vai bác của cô dâu, thì lại phải đi đưa dâu rõ xa, người già rồi mà ngồi xe mấy trăm cây số trong một ngày, đến lúc về mặt mày tái nhợt. Chẳng ai thích thú, chẳng ai vui vẻ, thế mà người ta vẫn cứ phải làm. Người này nghĩ là mình làm vì người khác, vì nghĩa vụ với gia đình, rồi sau họ lại phải làm để trả nợ, trả công, cứ luẩn quẩn chẳng ai thoát ra.
Mình vốn ghét tất cả những thứ lễ nghi làm vì hình thức, tại sao bố phải ngồi canh rạp, chỉ vì bố là anh họ cô dâu (cô dâu còn kém mình một tuổi), trong khi đã có hàng chục thanh niên trai tráng ngồi chơi tá lả cười hô hố suốt cả đêm? Tại sao phải giết đến hàng chục con lợn, hàng trăm con gà, uống không biết bao nhiêu chai rượu, chuốc cho nhau mặt đỏ bừng, khách lấy xe ra về mà đi đứng loạng choạng, chỉ để được tiếng là "làm đám cưới to"? Đấy là cưới ở quê, còn cưới ở thành phố, một bữa cơm ăn chẳng ngon mà đắt cắt ruột. Người ta bỏ tiền vào hòm, không ngẩng đầu lên khi nhạc nổi tưng tưng và cô dâu chú rể bước vào. Sau đó người ta tiếp tục cắm cúi ăn, còn không nói chuyện được với người bên cạnh vì nhạc to quá, hoặc là nhạc trong đĩa, hoặc là MC sẽ "hát góp vui" ông ổng luôn. Chẳng ai để ý khi cô dâu chú rể trao nhẫn, cắt bánh, chỉ khi nào một đoàn gồm đôi trẻ và bố mẹ hai bên đến tận bàn mình chúc rượu mới tạm ngừng đũa để đứng lên cười gượng gạo. Người ta ăn thật nhanh còn về kịp giờ làm chiều, hoặc chụp vài cái ảnh "làm kỉ niệm" với hai nhân vật chính cười mặt cứng đơ. Mình không đi nhiều đám cưới lắm, chắc hai hoặc ba đám gì đó, luôn phải ngồi cùng bàn với những người mình không quen, và cung cấp thông tin cơ bản cho họ về cô dâu (bạn mình), tên gì, bao nhiêu tuổi, giờ đang ở đâu, làm gì, nếu có vị nào quan tâm. Lần nào mình cũng thấy lạc lõng, buồn buồn, và thấy mình vừa tham gia vào một "giao dịch", thậm chí là một giao dịch rất chóng vánh. Tôi đến ăn cưới bạn nhé, bạn phải ghi vào mà trả nợ sau này. Những diễn biến của đám cưới diễn ra y hệt nhau, theo một thứ kịch bản nửa tây nửa ta. Mình đã từng so sánh đám cưới ở thành phố với quy trình "chuẩn hóa" (standardization) của các chuỗi ăn nhanh như McDonald. Mọi thứ đều được biết trước (predictable) - đám nào chẳng như nhau, diễn ra trong một khung giờ cố định - ăn xong còn đám sau, nhất là những ngày đẹp, và giảm thiểu tương tác giữa người với người đến mức tối thiểu - cứ đủ mâm là ăn, ăn xong là về, bất cần biết hay quan tâm ai với ai. Mình đã luôn cảm thấy rằng, khi tham gia vào những giao dịch như thế, trả tiền - ăn cỗ - làm tròn bổn phận trong mối quan hệ - kỳ vọng việc được đáp trả sau này, người ta trở nên bớt người hơn.
Mình không muốn làm đám cưới vì mình không muốn tham gia vào giao dịch đó, và tệ hơn, là nguyên nhân của giao dịch đó. Mình cũng không muốn mọi người phải vất vả vì mình, tốn thời gian, mệt mỏi vì mình. Và số tiền để cho mấy trăm con người ăn một bữa, mình thà để đi du lịch, để có được những trải nghiệm cho cuộc sống, chứ không phải là một ký ức về những gương mặt mờ mịt chẳng rõ ai với ai, ăn uống mồm miệng đầy mỡ thịt và bia, rồi những xấp phong bì. Rất may, chồng của mình cũng cùng chí hướng, không muốn tổ chức đám cưới. Lý do của bạn ý khác một tí, từ kinh nghiệm làm đám cưới em gái thấy là, cho dù có chu đáo đến thế nào thì vẫn sẽ bị người này người kia trách, vì họ hàng bạn ý đều ở quê. Người ở làng họ thì đông, mời thì chắc hết cả làng, nhưng không mời thì sẽ bị phật ý, bị nhiếc móc cả thời gian dài sau đó, nên tốt nhất là không tổ chức. Bạn ý cũng thuyết phục được mẹ bạn ý, mình thuyết phục được nhà mình, nên cuối cùng có một kết luận "hai nhà muốn làm gì cũng được, miễn là bọn con không phải tham gia".
Nhưng mình nhận thức rất rõ rằng, mình đang áp đặt thế giới quan của mình, lấy cá nhân làm trọng, lên cả gia đình. Vì thế mình biết ơn vì mọi người đã chiều theo ý muốn kì quái đó. Hôn nhân, từ xưa đến rất gần đây, vẫn luôn là việc giữa hai gia đình, là sự trao đổi giữa hai dòng họ, là khế ước xã hội, là tất cả mọi thứ trừ hạnh phúc cá nhân. Thứ mình ghét, và đấy chính là mục đích lớn nhất của một đám cưới, là để công bố sự ràng buộc chính thức từ nay về sau của hai gia đình. Tự nhiên những người không liên quan trở thành họ hàng. Nó không phải là chuyện cá nhân. Nhất là những đứa con sau này mình sinh ra, sẽ thuộc về cả hai họ.
Khi mình đặt câu hỏi "có ai trong những người đến dự quan tâm đến việc con lấy một người thế nào, có hạnh phúc hay không?", mẹ mình đã không trả lời được. Vì đấy rõ ràng không phải là mục đích của một đám cưới, hay đám hỏi. Sự kiện này là để cho những người lớn (tức là các cụ ông), nói chuyện với nhau, đặt mối quan hệ tương giao giữa hai gia đình. Mình không có được cái cá nhân mình muốn, là bản thân làm trung tâm của sự kiện, thì mình không muốn tham gia vào sự kiện ấy. Nhưng mình hiểu, bố mẹ sẽ phải đối mặt với nhiều câu hỏi, nhiều sự thắc mắc, nhiều sự nghi ngờ. Tại sao không mời tôi đến ăn cưới con anh? Chúng tôi vẫn chờ được ăn cỗ đấy nhé. Con gái bỏ theo giai, cho không biếu không hay sao mà không được nhà trai đến đưa sính lễ đàng hoàng? Hai bác còn nợ chúng em một bữa rượu thịt.
Cưới xin là cái nợ đồng lần - mẹ mình nói đi nói lại câu này bao nhiêu lần. Người ta nợ nhau, cảm thấy mình cần làm đám cưới để trả nợ, và cảm thấy mình cần đi dự đám cưới cũng để trả nợ. Trách nhiệm và nghĩa vụ (sense of duty) là thứ ràng buộc người Việt trong tổ chức gia đình, trong cộng đồng. Và một đứa bề ngoài thì tóc đen da vàng, nhưng bên trong đã chấp nhận những gia trị phương Tây cốt lõi như mình, chối bỏ cái ràng buộc về nghĩa vụ đó. Mình muốn những người đến ăn cưới là những người thực sự quan tâm đến mình, vui cho niềm vui của mình, số đó chắc cả gia đình và bạn bè không quá 20 người. Tất nhiên mình không thể có một đám cưới như thế. Ông sẽ ăn nói thế nào với các anh chị em, cháu chắt của ông? Ông đã đi ăn đám cưới con cái họ, giờ chẳng lẽ không mời họ đến ăn đám cưới cháu mình? Bố sẽ nói thế nào với các bạn nhậu khi thông báo rằng "đứa thứ hai nhà tôi đã lấy chồng", mà họ chưa được mời ăn cỗ? Thế nên mình có thể tưởng tượng ra, chỉ làm một đám hỏi, có trầu cau để mang chia, gọi là báo hỷ, thì bố mẹ chắc cũng ái ngại lắm, vì mình mà đạp lên dư luận.
Bên nhà chồng sau đám hỏi thì tổ chức ăn uống ở quê, đến 30 mâm, cứ tính 6 người một mâm theo chuẩn thì là 180 con người. Họ hàng phải dậy mổ gà từ đêm, nấu cỗ từ tờ mờ sáng. Một phái đoàn 20 người họ hàng bên nhà mình gồm các nhân vật chủ chốt (lại là các ông và các bác trai) đi về nhà trai để ăn. Mình cứ nghĩ, những người này chẳng quen biết gì nhau, tự nhiên lại phải ngồi chung mâm ăn uống, lại phải cười nói hể hả, đều là vì mình. Mẹ mình vốn ít nói, mẹ chồng cũng không phải người mồm miệng linh hoạt, hai bà ngồi với nhau gượng gạo, cứ phải sang nhà nói chuyện đủ số lần theo phong tục, mà không biết lôi chuyện gì lấp liếm khoảng không, cũng đều vì mình cả.
Sự kiện đám cưới đám hỏi cũng đã qua rồi. Chủ yếu là để từ nay về sau, khi mình xuất hiện ở nhà chồng, mẹ chồng không phải nói dối hàng xóm là "cháu họ ở quê mới ra" nữa.
