Showing posts with label communication. Show all posts
Showing posts with label communication. Show all posts

Deep conversation

Friday, 31 October 2014 Posted by Rain

Over the course of 2 days (my last weekend), I had 4 deep conversations with 1 woman and 3 men. I talked with all the men using the Internet (skype, google hang out), and only met face-to-face with the women. By deep conversation, I mean we discussed more or less one topic for 1.5 - 2 hours, ranging from family and divorce, doing social science, the philosophy of knowledge, and sex work; rather than exchanging personal updates or saying random things that come to mind. Needless to say, I didn't finish everything I planned to do on the weekend, but I felt extremely fulfilled. I had enough of my social needs for a whole week, and I notice during the following week, I was much more relaxed around people and it seems much easier to start a conversation with someone next to me. Yay the power of deep conversation.

Not too long ago, I brought up the idea of vulnerability and how that prevents me from approaching people in another deep conversation (and again, with a man via skype). I often fear that Im bothering others by saying things they are not interested in. But ultimately, that's a fear of being vulnerable, because Im afraid of being judged. That's why when a friend asked what I think about single men who are not into dating purchase the service of sex workers to resolve their sexual frustration, I immediately knew how much vulnerability he has exposed himself to. I might as well say, wow, you are disgusting! It's one thing to discuss feminism, women's rights and the question of choice and agency in a detached, professional manner, and quite a different thing to have that question posed by someone I have known for a long time. I struggled to come up with a response. But that moment, we came much closer, because he was willing to let me in a big secret he would not dare revealing to anyone else. It was great to feel that Im trusted.

And another man I talked with is a practicing Buddhist currently in retreat. He has cut all connections with outside world for the last few months. So I was very delighted when he appeared all of sudden and asked if I wanted to skype. Naturally, we talked about the self, how we know what we know. I asked him the question I have been pondering in my mind for a while now. How do I touch others? How do I not see a man, a woman, a Canadian, a Vietnamese, but just humans? How do I stop putting people in boxes and treat them accordingly? How do I tear invisible but real barriers between me and others around? It was such a philosophical conversation in the style of storytelling. He made this comment that I was very pleased to hear. "It's very nice debating with you, because you actually listen even when I say something most people consider impossible. Others would jump to my face to defend their points."

So I replayed that comment later on and wondered if the discipline of doing qualitative research has exerted its influence on me. A researcher in training, I understand that I must refrain from judgement or imposing my own opinion, even when something I disagree with comes up. If that's true, then indeed understanding and empathy can be practiced. It takes a lot of self-reflection and sincere attempts, and time of course, but eventually I would improve.

At the same time, I find discussions in class are going in circular motions. People just recite what they read and throw out big words with no real engagement. It seems like critical thinking will be much more effective when the question at hand is more personal. That's why now I believe one doesn't have to be in school to learn.

 And I will need to have deep conversations more often.

Giao tiếp

Thursday, 24 April 2014 Posted by Rain

Hôm qua vừa học xong một khóa "Communication in Canadian classroom", đại loại là các thể loại kĩ năng giao tiếp. Cách từ chối, cách yêu cầu, cách nhận xét, cách khen ngợi, cách trình bày với người có nền tảng và văn hóa khác mình. Nhận chứng chỉ xong, đi xe buýt về nghĩ mông lung, học toàn cái cao siêu thế, chẳng hiểu có giao tiếp khá hơn không, chứ xưa đến nay mình hay bị ghét vì tội ăn nói lung tung, và vô số lần bị mắng cho te tua vì ăn nói thiếu suy nghĩ (mặc dù bản thân nghĩ mình chỉ nói sự thật), mà đấy là giao tiếp với những người cùng ngôn ngữ, cùng văn hóa, thậm chí cùng gia đình.

Kí ức xa xưa nhất về cái tội "vạ miệng" là hồi cấp 1, lớp 3 hay lớp 4 thì phải. Hồi dấy mình được chọn vào đội tuyển võ Wushu của trường, thật ra là tập thuộc 20 động tác bài quyền rồi diễn đi diễn lại, không có gì nghiêm trọng cả. Mỗi lần đi Hội khỏe Phù Đổng, hay khai mạc một sự kiện, hội nghị nào đó, cô trò hay được "bồi dưỡng". Các cô hay lấy tiền mua vở, mua sữa rồi phát cho bọn trò nhỏ, nhưng cũng có lúc đưa tiền tươi. Trong một lần như thế, trong khi đứng xếp hàng chìa tay để cô hiệu phó phát phong bì sau khi biểu diễn Wushu, mình, vốn là một đứa có vốn từ phong phú hơn các bạn cùng tuổi, đã xuýt xoa "đúng là đồng tiền mồ hôi nước mắt". Nói thế tưởng hay lắm, không ngờ cô hiệu phó giận tím mặt, rồi nói với cô chủ nhiệm của mình. Hồi đấy mình làm lớp trưởng rất oách, chỉ biết các cô không thích câu phát biểu đó của mình, nhưng không ai giải thích tại sao. Mãi đến lúc lớn hơn rồi mới hiểu, tại các cô không muốn nghĩ rằng đang đem học sinh đi kiếm tiền. Nhưng lúc đấy chưa được 10 tuổi, mình phải dậy sớm, nhiều lúc phải tập võ dưới trời mưa, hoặc có lúc quay phim thì đói mềm ra còn chưa được về, dĩ nhiên nghĩ rằng câu cảm thán của mình miêu tả rất chính xác tình huống ấy.

Tiếp theo lên cấp 2, vẫn tiếp tục làm lớp trưởng. Có lần cô hiệu trưởng mời các lớp trưởng họp bí mật để nghe báo cáo mật về tình hình học sinh lớp 8, lớp 9. Lúc đấy các bạn bắt đầu yêu đương nở rộ, giờ ra chơi đứng cầm tay nhau ngoài hành lang, hết giờ ôm eo nhau đèo xe đạp về. Dĩ nhiên các cô vô cùng lo lắng. Đến lượt mình, vì không được báo trước (họp bí mật mà lại, còn buông rèm kín mít), cái tội nghĩ gì nói đấy lại hại mình một phen nữa. Cô hiệu trưởng đã ghi vào sổ là "có một số bạn nam và bạn nữ đến nhà nhau chơi, làm gì không biết", theo đúng nguyên văn của mình. Sau buổi họp với các lớp trưởng theo phong cách mà bây giờ mình mới biết là rất giống với đấu tố thời cải cách ruộng đất, cô hiệu trưởng mời các giáo viên chủ nhiệm đến họp. Cô giáo chủ nhiệm lại giận tím mặt, gọi mình ra, nhưng không quát tháo gì, chắc cô cũng không biết giải thích cái lỗi ăn nói của mình ra sao, nên bảo "con nói là các bạn đến nhà nhau không biết làm gì thì có thể hiểu ra nhiều nghĩa không hay", và dặn dò "lần sau có chuyện gì nói với cô trước rồi hãy nói với cô hiệu trưởng". Mình vâng vâng dạ dạ, lờ mờ cảm thấy cái miệng của mình đã gây ra một vấn đề rất nghiêm trọng.

Chuyện ăn nói lăng nhăng, hỏi những câu tọc mạch thiếu suy nghĩ để người khác ghét thì vô số, kể ra không xuể.

Tua nhanh đến thời gian gần đây. Có một lần, ông trẻ ít khi gặp đến nhà chơi. Ông trẻ tầm tuổi bố mình thôi, hỏi "dạo này cháu làm ở đâu?", mình không biết nên bắt đầu kể từ chỗ nào trong lịch sử đi làm nhảy việc như cào cào và một lúc làm vài ba việc, nên trả lời hồn nhiên "cháu làm linh tinh, không cố định ạ". Vừa dứt câu thấy bác gái mặt biến sắc, đỡ lời nói tránh đi. Ông trẻ vừa về mình bị mắng té tát mà không hiểu tại sao. Bác bảo, nói như thế là rất hỗn. Đáng lẽ không đi làm ở đâu cũng phải nói cháu mới ra trường, chưa có hợp đồng lâu dài, đang đi thử việc, hay thế này thế khác. Nói "làm linh tinh" là không chấp nhận được. Rồi bác cho một bài giảng dài lê thê về việc người lớn có quan tâm thì mới hỏi, và phải biết lựa lời mà nói, nếu cứ tiếp tục thế này sẽ đến một lúc không ai hỏi han gì đến mình (nhưng bác không biết đấy chính là điều mình muốn).

Tất nhiên lúc bị mắng như tát nước vào mặt thì mình vừa sững sờ, không hiểu sao bị mắng, vừa bực mình. Nhưng sau này nghĩ lại thì lờ mờ hiểu ra (có vẻ mình là đứa chậm hiểu), rằng với cái mác đi du học nước ngoài về, những người hỏi câu "đang đi làm ở đâu" và những người thân trong gia đình kì vọng rằng mình sẽ nêu ra tên công ty nào đó, một chức danh dễ hiểu nào đó, như "trợ lý giám đốc", "thư kí", "kế toán", "giảng viên". Mọi người cho rằng chữ "linh tinh" là một thái độ hỗn láo vì nó thể hiện rằng mình không muốn trả lời câu hỏi, không muốn tiếp chuyện (ở một chừng mực nào đó thì cũng không sai), chứ không nghĩ như mình, rằng đó là một từ ngắn gọn để miêu tả một trạng thái vô cùng phức tạp, nếu giải thích kĩ càng ra cũng chẳng ai muốn nghe.

Sau này, trong một chuyến đi về quê, ông trẻ khác cũng hỏi câu "làm ở đâu". Rút kinh nghiệm, mình trả lời tử tế, cả câu, "cháu đi làm chỗ này chỗ khác ông ạ" ("linh tinh" được thay thế bằng "chỗ này chỗ khác" - dài gấp đôi số từ) - ôi thế không được ổn định à, cũng vất vả nhỉ? - vâng, cũng hơi vất vả ạ - sao không kiếm chỗ nào ổn định mà làm? không kiếm được à? - vâng, cháu không kiếm được.

Đoạn hội thoại đến đây thì bị chen ngang bởi ông chú ngồi nghe ở ngoài sốt ruột quá, lên tiếng giải thích rằng cháu nó thật ra kiếm được rất nhiều tiền. Mình không nói tiếp gì nữa. Mình không lấy gì làm phiền lòng nếu những người cả năm mới gặp một lần nghĩ rằng mình là một đứa tốn tiền cha mẹ đi du học về nhưng không kiếm được chỗ làm ổn định, thua đứa học cao đẳng ra trường được nhận ngay làm kế toán công ty xuất nhập khẩu. Nhưng có vẻ những người thân lấy thế làm xấu hổ, và phải lên tiếng thanh minh, cùng với vài lời trách mắng vì cái tội ăn nói không gãy gọn của mình. Như thế thì ra ngoài nói thiên hạ ai người ta nghe!

Có hai vụ khác nữa, mình bị mắng cho tơi tả cũng vì một câu nói, mà không hiểu tại sao. Một vụ là thằng em họ thích làm DJ hơn thích học. Hôm đó ăn uống đông đủ gia đình, ông chú đang chê trách thằng em, mình đang ngồi gặm đùi gà tự nhiên bị lôi vào cuộc. "Chị Bống thấy em Cún thích chơi nhạc như vậy có được không?" Dĩ nhiên là ông chú trông chờ là mình, vốn nổi tiếng trong họ là ham học, học giỏi này nọ, sẽ vào hùa để nhằm kéo thằng em về con đường chính đạo. Mình trả lời đơn giản là "Con không có ý kiến". Lúc đấy mình nghĩ, việc mình thấy thế nào thì quan trọng gì, có phải vì mình nghĩ việc học là quan trọng mà thằng em sẽ nghe đâu. Bố mẹ nó nói rát họng nó còn để ngoài tai nữa là chị họ. Vừa nói xong thì ông chú nổi giận lôi đình, mắng mình là đứa vô trách nhiệm, thiếu quan tâm đến gia đình, được họ hàng nâng đỡ đầu tư mà bây giờ không làm tròn bổn phận với các em, mắng cho không ăn xong nổi cái đùi gà.

Còn một vụ thì bây giờ cũng không nhớ mình đã nói gì, đại loại "mỗi người có một sở thích khác nhau", thế là bố cũng nổi giận lôi đình, rồi lôi chuyện mình ủng hộ Học Bổng Gạo (mà HBG là do cô mình - em bố - khởi xướng, có phải cha vơ chú vẩn ở đâu không ai biết), tức là lo chuyện thiên hạ, còn gia đình thì bỏ bê, không biết nghĩ cho bố mẹ. Nói chung mình thấy cơn giận rất vô lý, và những lời mắng mỏ cũng rất vô lý. Bố gào ầm nhà, mình sau lúc ngơ ngác ban đầu thì cũng bị bực bội lây.

Thế đấy, nhiều khi thấy cứ học những lý thuyết và kĩ năng sách vở, để giao tiếp với những người ở đâu đâu, nhưng với những người gần gũi nhất thì ngày càng xa lạ. Khoảng cách trong tư tưởng, suy nghĩ, cách biểu đạt ngày càng lớn. Trong gần ba năm sau khi tốt nghiệp ở nhà, mình phải hứng chịu không biết bao nhiêu vụ căng thẳng, có vài lần đã lên mạng tìm nhà để định ra ở riêng. Đến mức nhiều khi mình sợ nói, không biết lúc nào mình sẽ làm mọi người bực bội.  Cũng có vài lần bị đuổi ra khỏi nhà, bây giờ không nhớ rõ nguyên nhân tại sao. Vài lần sau giờ làm cố tình đi lang thang ngoài đường để qua giờ cơm, khỏi phải giáp mặt với ai lúc về đến nhà. Rất nhiều lần đóng cửa khóa trong để khóc vì những cơn giận dữ mình không hiểu tại sao ầm ập kéo đến, đổ lên đầu làm mình tối tăm mặt mũi.

Cũng có thể mình đã thay đổi đến mức không hiểu nổi tư duy và cảm xúc của những người trong gia đình. Có thể sự giận dữ của người thân là phản ứng từ nỗi bất lực, khi chứng kiến đứa con, đứa cháu vì "ở Tây" lâu, nên chuyển biến theo cách không còn giống với những gì mọi người cho là "bình thường", là biết điều, là biết ăn nói có suy nghĩ. Cũng có thể mình đã quên mất cách giao tiếp như một đứa con, đứa cháu, trong một gia đình Việt Nam với người lớn tuổi, với cha mẹ, vì mình đã sống một mình ở một đất nước phương Tây lâu quá. Có thể là sự khác biệt về giá trị. Tất cả những điều đó, dù có học bao nhiêu khóa kĩ năng giao tiếp, chắc là cũng khó trở về như cũ được.