Somewhere I belong

Đã hơn 2 năm kể từ lần cuối cùng gặp Đại Ca. Một ngày đầu tháng 12, hai anh em đèo nhau trên em Cup lùn tịt, cuộc gặp gỡ không chắc là lần thứ bao nhiêu nhưng vẫn chưa vượt nổi khỏi 10 đầu  ngón tay trong gần 6 năm quen biết. Hồi mới quen nhau, Tiểu Muội còn học lớp 11, còn Đại Ca lúc ấy mới tốt nghiệp đại học. Thế rồi hai anh em cùng đi một năm, đứa nhỏ đi học đại học, còn đứa lớn đi học tiến sĩ, ở hai đất nước cũng gần gần. Ngày trước Đại Ca còn phân vân lưỡng lự trước những sự lựa chọn, mà chủ yếu là đường tình, giờ thì đã có vẻ bất cần, sau khi những cố gắng cá nhân không đánh bại được khoảng cách, thời gian, và những sự sắp xếp rất điệu nghệ của số phận. Còn Tiểu Muội thì đã không còn suy nghĩ theo kiểu "cái gì muốn là được" như hồi trước, dù sao thì cũng đã lớn gần bằng Đại Ca hồi mới bắt đầu biết đến sự tồn tại của nhau. "Bà già trẻ con" và "Ông già đau khổ" không rõ mình kiếm tìm điều gì ở người đối diện, không biết tại sao mình vẫn duy trì mối quan hệ với người ấy, thậm chí không biết nói điều gì cho đáng vào những giờ phút ngắn ngủi giữa những lần chia xa rất dài.

1. Tháng 12 đã đến. Ngày đầu tiên của tháng, đánh thức bạn là một cơn mưa của đợt áp thấp ôm trùm lên miền Bắc, trời đất âm u ảm đạm. Nhớ ra đã có một ngày đầu tiên của tháng 12 năm nào, bạn tỉnh dậy, nhìn ra cửa sổ để thấy thằng cây khẳng khiu cởi trần trước cửa nhà đã khoác lên một lớp áo trắng mỏng. Rồi bạn thấy nhẹ lòng như thể gặp lại một người bạn cũ đã nhớ day dứt từ lâu, mà không biết là mình nhớ. Còn năm nay, tỉnh dậy thấy tiếng mưa rả rích ngoài cửa sổ, bạn chỉ mơ màng cuộn mình vào chăn. Tuyết, những bản nhạc Giáng Sinh, vở kịch các em nhỏ ở nhà thờ năm nào cũng tập từ tháng 9 để diễn vào thời gian này và cả sự chơi vơi của trạng thái lơ lửng - không cội rễ, tất cả đã lùi vào kỉ niệm.

2. Mỗi khi thế giới bé nhỏ của bạn đụng chạm với một thế giới lạ lẫm khác, bạn thường có xu hướng co mình lại để che đậy sự bối rối và để khỏi phải thấy mình lạc lõng. Lần đầu nói chuyện với một cô bé - người phụ nữ 19 tuổi, tay bế con gái nhỏ lên một, bạn rùng mình vì cú va chạm với những điều hoàn toàn mới mẻ. Khi mà đám cưới năm 18 tuổi không phải do bụng bầu, không phải một quyết định chớp nhoáng dại dột của hai cô cậu choai choai mới lớn, cũng không có gì đáng buồn hay đáng thương, mà ngược lại, chỉ là một điều đơn giản bình thường, còn cô bé - người phụ nữ kia vui buồn với những thăng trầm cuộc sống hôn nhân, con ốm, xây nhà mới, con tập đi, lợn được giá, và thản nhiên làm tất cả những điều ấy khi bạn - chưa bao giờ hết băn khoăn về sự thật là mình hơn cô bé ấy 2 tuổi -  vẫn hoang mang về những điều mơ hồ và không biết mình sẽ làm gì, ở đâu trong năm năm nữa.

3. Hiền biết em sẽ làm gì trong năm, mười và hai mươi năm nữa. Em biết mình sẽ ở đâu. Nhưng nếu câu hỏi đó giới hạn là ngày mai, tuần sau hay tháng tới, em sẽ khó trả lời. Mọi chuyện còn phụ thuộc vào thời tiết, vào đàn gà có khỏe mạnh qua đợt sương giá này hay không, hay sẽ bị rù rồi chết hết sạch. Vụ tới nhà có đủ thóc ăn hay không, ngoài ba bốn tháng lăn lộn ngoài đồng, đến khi lúa đã gặt rồi cũng phải xem trời có nắng to lên để phơi thóc, nếu mưa ẩm thóc sẽ lên mầm rồi hỏng hết. Tháng sau em sẽ làm gì phụ thuộc vào giá lợn còn lên xuống bấp bênh không, nếu ổn định em ở nhà bế con chăn lợn, còn nếu cứ lên xuống vùn vụt em sẽ xoay sang đi chợ buôn hoa quả, con gái để ở nhà bà nội trông. Mỗi khi được hỏi: "Em mong gì cho con cái sau này?" em lại cười ngượng nghịu và ngước nhìn bạn với ánh mắt câu-hỏi-thật-là-vô-nghĩa "Thì còn phải xem cháu nó sau này thế nào, có nuôi ăn học được không đã chứ ạ?" Ước mơ, hi vọng, mong muốn, mọi thứ chỉ gói gọn trong khoảng thời gian ba tháng trở lại, bằng đúng một vụ lúa, hoặc một đợt gà từ khi nhập chuồng đến lúc xuất, bởi vì xa xôi hơn thế nữa, em không tính toán được. Ba tháng sau sẽ phụ thuộc vào ba tháng trước, cuộc đời em bấp bênh như chiếc thuyền ở đầu ngọn sóng. Nếu con gái ốm phải vào viện một tháng, thu nhập một năm của cả nhà sẽ ra đi, có khi còn để lại nợ nần.

4. Khái niệm về lập kế hoạch, lựa chọn, sở thích, mong muốn, hầu như không hề tồn tại trong những người phụ nữ ấy. "Chị có thích việc chị đang làm không?" là câu hỏi họ không bao giờ hiểu. Tại sao lại có chuyện thích hay không thích ở đây, mọi việc chúng tôi làm đều là để sống, nếu không thích thì sao chứ? Đâu có nghĩa là chúng tôi có thể từ bỏ. Trong khi bạn mải mê với những "mình thích cái nào hơn?" "mình làm cái nào tốt hơn?" "mình sẽ ở đâu trong vài năm nữa nhỉ?" họ chỉ nghĩ về "làm sao để đóng tiền học cho con kì này?" "làm sao để xoay đủ tiền từ đàn vịt nuôi thêm hai con lợn nữa?" Bạn không phải lo về miếng ăn từng ngày, sự bấp bênh của bạn đến từ một tương lai có quá nhiều sự lựa chọn, do đó có quá nhiều khoảng trống cho những trăn trở về ý thích, khả năng, những điều người ta chỉ có thể nghĩ đến khi sự tồn tại cơ bản được bảo đảm. Còn với những người phụ nữ ấy, sự bấp bênh hiện diện từng ngày, nhưng về lâu dài, họ thanh thản vì chẳng bao giờ phải nghĩ liệu mình sẽ trở thành ai sau chục năm nữa.

5. Tháng 12 của bạn năm nay vi vu trên xe máy đi đường dài, mưa táp buốt mặt. Mỗi lần vào làng thấy rõ mình là người lạ, từ những ánh mắt đuổi theo, những câu xì xào bàn tán, và rõ nhất là bị chó làng đuổi, có vài lần suýt lao xuống ruộng và một lần ngã vào bụi dứa bị gai cào cho rách chân. Nhưng cùng lúc đó, bạn nhận ra nhiều gương mặt thân quen hơn khi đi trên đường, được nhiều em bé vẫy tay chào hơn, và trong những phút lái xe một mình, nghĩ ra thế giới của mình đang biến đổi dần dần, để những cú va chạm kia là những lần mở rộng ranh giới, chứ không khiến bạn chối bỏ rồi co rúm lại như những tháng 12 của quá khứ nữa.

1. I had a weird dream the other night. I saw an old couple in a conversation. The man had died and now come back to talk with his wife. He asked if she wanted to come with him. She hesitated for a while, and finally said yes. But as soon as she decided to leave everything behind to be with him, he asked: "But who are you anyway?". I woke up that moment and couldn't sleep again, the old man's voice and his haunting question played itself in my mind over and over again. I tried but had no way to shake off the pain of the old woman. "He doesn't remember me", I didn't see, but I felt she was sobbing and broken hearted.
Death can separate people, but only temporarily. At least there is still hope afterwards about a reunion. But forgetfulness will do away with everything, all emotions, love or hatred, all memories, all relationships. If the other person doesn't remember you, you have never existed.

2. Every week, I allow myself to be with my love on Friday night only. So I open a book, and feed off my hunger for reading which has been held back all week when I have to take care of other work.
I crave for books more when I am upset, disappointed, sad, worried, jealous, or any negative emotions you can name. In other words, I like to read more when I want to avoid thinking about the current situation and be lifted to another world. Reading comforts me. I am addicted to it, more or less, because it is my way of keeping balance. Some people find solutions in drinking, dancing, drugs, sex, computer games. My escape is books. That's why I need to read to keep myself sane. Not only because I am so attracted to the intellectual or I can't wait to expand my knowledge, but a more practical reason is I can be, however temporarily, emerged in others' thoughts and leave mine for a while.
When I come back, usually the pain has subdued a lot and become much more tolerable. More than often I just go straight to bed after finishing reading. In that case the role of a book  is in a sense not much different from a bottle of wine. It helps me forget.
Same principle applies to music, except that books are thoughts and music is emotion. When I want to borrow someone's emotion to influence mine, like when I want to cry but couldn't, I listen to music, and then I could release all the stress in tears, no need for a verbal reason.

3. Reading to me, as drinking, dancing, listening to music or having sex to some others play the same role of creating another reality. This created reality overlays the real reality, and while people know the created reality sooner or later will vanish and leave them to cope with the real reality again, they still do it. That means, the act of engaging yourself in forgetfulness is addictive. You want to forget, you need to forget, and you love to forget. Every once in a while, people do a suitable activity (I can't drink nor dance, for example) to leave the real reality behind. Consider this way, sleep and especially dream, are also acts of forgetting. In sleep, we forget everything for 1/3 of our lives. In dream, we create, act out and participate in other realities, even just as audiences. We feel it, sometimes even physically move along with it, to such an extent that we get confused at the moment we wake up of which reality we are living in. We come back to the only one constant reality, namely our wakeful life, and keep on creating new overlays night after night, forget this dream as soon as we wake up, and forget the wakeful life as soon as sleep comes.
After all, we live a rhythm of alternative forgetting. Just like days and nights, birth and death.

4. So why does it hurt so much when we come to realize that we have been forgotten by someone we can not let go?

She is at the age of 16, ready to get married next month, to a man she has known for barely 6 months, and into a future she is not sure of.
After all, there is nothing to be sure of in this life, don't you know that, baby?

She is the youngest of three, her two older brothers are in China, working and searching for their two step sisters, who were tricked and trafficked a few years ago. She has three step sisters, from her father's first and third wives (her own mother is his second wife). All three of them got trafficked to China. One has escaped and come back by herself, just to be arrested shortly for involvement with drugs. This sister, whose 5 years old son is  being taken care of by her mother, now spends her years prison to pay for a punishment she may not have deserved in the first place. Two out of the three step sisters are still missing. Her own brothers are looking for them, hope drying up every day they spend there without any trace of the two.
The little boy, whose mother is in prison, and father is unknown, lives with her and her mother. He is very naughty, but cute. Maybe he is their source of comfort and hope?

She dropped out of school after grade 5. She wasn't that much interested in schooling. Her family is poor, besides everyone thinks she has a mental problem. When she was young, she fell into a pond and almost died. That accident must have affected her brain. She doesn't know if it's true, that's what everyone says. Since then, she worked a bit on the fields, a bit in a restaurant, a bit in a nearby factory, or sometimes nothing at all.
What is the motivation to go to school for a girl with no money, no hope, and believes herself to be incompetent? What role does education play anyway? No one can guarantee that if you finish grade 12 you will be able to feed yourself for the rest of your life, while growing rice does.


She has a friend. This friend always tells her she can earn good money by working in a restaurant the latter  knows. She has come with this friend twice, to a place about 40km away from her own village. She didn't tell her mother or pack any clothes with her. "That will be taken care of" - her friend said. So she just waited for a good moment, walked out of the house and went straight to a person her friend had arranged to pick her up not too far from the house. Twice, her mother had gone searching for her and brought her back. One time, the people in that restaurant were particularly difficult and did all they could to prevent strangers from going inside. Her mother had waited for her outside and seized her the moment she appeared, ran back to the motorbike and drove home.
At the age of 16, we always listen to our friends and never take our parents seriously, don't we?


She doesn't believe her mother when she said her friend wanted to traffic her. It's just a job, like any other job, why couldn't that old woman understand? Her mother even wanted to file a complaint and report to the police, but with her in the house and no damaged done, the police would never lift a finger. People advised her mother to notify the Women's Union, but again, since no one is missing, the Women's Union staffs have their own problems to solve before sticking their noses into someone else's business. Her mother was frustrated, then helpless. She doesn't listen, and there is no one around to discipline her. Her mother works in construction site 10 hours a day, every single day of the week.
How does it feel to see someone so dear to your heart run straight to danger but you have no way to stop them? 


She met this guy, who is very much her first romance in life. He is 12  years older than her, a construction worker himself. He seems nice, and wants to marry her. Her mother has visited his family, and they are good as well. So the wedding is set. With nothing much to look forward to, she happily settles down to marriage, even though she is more like a kid herself. Her mother, dreads that she will be trafficked again, hopes that once married, she will no longer the target of traffickers, and a new role as a wife will do it magic. She will turn into a proper adult after the wedding, and the burden will be lifted from her mother's shoulders, who has already been pushed to the end of tunnels so many times before. Being a single mother almost all her life with the two sons away, the best solution her mother can think of is to give her daughter to a man, and hopes that he will take good care of her, because she has tried her best, but has failed to do that.
How much choice any of these women have over their lives, do you think?


Being a very young wife, and very likely a young mother, she virtually can't escape the circle of poverty. The wound in that family continues furthering down and even enlarging in more generations to come. The link was broken once, when her father decided to have multiple wives, and no one knows how much it will take to mend this rupture.