Somewhere I belong

Trời trong xanh và nắng ấm. Tôi bước trên đám cỏ xanh rì, lẩn khuất giữa những tán cây tươi tốt là một vài chú chim nhỏ đang vừa chuyền cành vừa hót ríu ran. Văng vẳng tiếng trẻ con ê a học bài, và tiếng gà mẹ dẫn con đi kiếm mồi lích chích. Khung cảnh bình yên rất đặc trưng của một vùng quê, tưởng như chẳng gì có thể phá vỡ nổi.

Everything started in 2005. Huong, by that time had been working as a development official for the Canadian International Development Agency for many years, took her two friends on a trip to Lao Cai. It was not a business trip, the three ladies simply planned the vacation for fun. However, having worked in the region for so long, Huong managed to introduce to her friends things that are not usually available to tourists. And one of those rare sights was a visit to a local primary school.

Here they met a little girl about 7 or 8 years old, yet only as tall as a 4-5 years old normal child. But what struck them the most was the girl's outfit. She was wearing not even used and torn clothes, but a man t-shirt, which was so long it covered her knees, and nothing else. Absolutely nothing else. No shoes, no socks, no hat, no scarf. Being a mountainous province, Lao Cai is famous for an extreme winter. The three friends shivered from the cold, tears ran on their faces while they were listening to a teacher explaining about the situation.

Five children, the little girl in T-shirt included, were orphans. No one took care of them, so a few teachers volunteered to take them in, chipped in their own salaries to feed these students, and of course, shared with them not only their room, but also their T-shirts. Although Huong was not at all surprised by the facts, since she herself had spent a lot of time travelling through this region to implement projects providing aid specifically to children, mostly building schools; the mere sight of the girl sent pain to her heart. Together with her friends, they made the very first donation of what would later become the "Rice scholarship program" by giving some money from their own pockets so the teachers could buy some more rice for their students to survive that unusually long winter.

But it was not a one-time-charity-to-make-you-feel-good-about-yourself. The three friends didn't forget about the five orphans, and many other children sicken with poverty they saw during their trip. Huong wrote an email, sent out, and asked her friends to circulate it. Her reputation as an honest, responsible and kind woman won friends', and even strangers' trust. People started sending her money, not to help, not to "cure the problem", but just to share a bit of burden too many children were still suffering.

In the beginning, Huong took advantage of her frequent field trips to this areas to give out "scholarship" whenever she happened to go to the provinces. But unlike other organizations with big names, she never cares about putting her name out there, or advertising her good intention. The "program", if you will, is based solely on personal network, friends to friends, families to families, and persons to persons. All she cares about is the money is given to the hands of the students, so she carefully makes it extra clear that none of the donated money is used for whatever operational cost, both to the donors and the local partners who help her a great deal in administrating the process. To the Women's Union, to the schools, to the Department of Education in all districts and provinces she goes to, she makes sure not a single cent is dropped in middle way and 100% of donations go straight to the students.

And she collects stories along the way. You know, I saw with my own eyes students living in dormitory (most likely a bamboo sack) brought a bowl of rice to a tap, opened the tap, got some water and pretended it was some kind of soup, put in some salt and that was all they had to eat for that day. You know, in one scholarship disbursement, we saw this boy with such bright and unusually new pair of slippers. When I asked, his father explained that to go to the central district is a big occasion for them all, so he bought his son a new pair of slippers, but actually, he added, this is my son's first pair ever in his life. You know, the furthest distance a student lived away from here is 60km. Her teacher had to pick her up the night before, and they started their journey very early this morning, probably 3am, crossed many streams, bushes and different trails, to be here at 10am, hopefully they would be able to arrive home before sunset. You know, this family was so glad to receive this pack of rice, because without it they would probably go hungry for the next three months and eat mostly cassava. You know, the further you go, the more remote areas you come to, the more children with both physical and cognitive problems you will meet. In one school, almost 1/3 of the students are affected with some kinds of disability: some are mute, some are deaf, some are dumb, some are just not normal..and it is all because their bodies don't get enough nutrition when they most need it. You know, you know, you know...

Her sincere heart and heart-breaking little stories move people. The program grows bigger as friends forward emails to friends, sisters tell brothers about the children. Some simply have forgotten how it feels like to be poor. And in 2011, for the first time, Huong was able to organize a trip to interested donors to come to Lao Cai and Dien Bien to distribute the scholarships themselves. And by the end of the year, the program's official website is launched. Huong never talks about mission, goals, values, she just tells people what she has seen, and it's up to them to decide what they want to do. Huong doesn't call herself a founder, or any grand word charity doers like to associate themselves with. She just puts her name out there as a simple "coordinator", a bridge between those who want to give, and people in need. She doesn't even appear on most pictures on the website, because she is always behind the camera.

Two old ladies in Canada knitted 300 hats and sent them over for the children. A friend has donated every single year to support a boy who first started grade 1 and now is in grade 7, taller than his sponsor. People respond to her, and none of them talks about "making a difference", or "changing the world", or "improving life", or "a better place for children". Everyone knows what they have done and are doing is humble, and it is nothing compared to the hardship the students endure years after years. But to quote Mother Teresa: "What we are doing is just a drop in the ocean. But if that drop was not in the ocean, I think the ocean would be less because of that missing drop"


To watch Huong draft and send out emails, to help her prepare the sweaters for each and every child, tie and retie them to arrange them in order of drop-out locations, scan each letter and translate them to English-speaking donors, take every picture of each student receiving scholarship, title them, send them out, contact people, work with local government, and see her cried when one student sang about his addicted father and hugged him tight even he has HIV, leaves me in awe. She even goes out of her way to draft an interesting itinerary to make sure that donors have an enjoyable trip beside distributing scholarships. All that, without bragging about hard work, passion or compassion; and she is still a full-time worker, and an ordinary mother and wife. She is a type of person one feels fortunate to come across.


Which makes me really proud to call her my aunt.


* This year Rice Scholarship Program gave out over 300 scholarships for students in Lao Cai and Dien Bien, each is worth 800.000 VND (the equivalent of 40kg of rice, enough to sustain one person in 4 months). For more information, check out the website http://www.ricescholarship.org/

Lần đầu tiên tôi đến Điện Biên, cũng là lần đầu tiên của rất nhiều điều thú vị. Như lần đầu tiên nhìn thấy hoa ban, biết được rằng loài hoa trắng phớt hồng này vừa đẹp, vừa thơm, lại ăn được cả hoa lẫn lá. Lần đầu tiên biết một Hội Phụ Nữ nhiệt tình và hết lòng đến thế với dân. Cũng là lần đầu tiên đến nghĩa trang Điện Biên, đồi A1, hầm Đờ Cát, và những di tích nổi tiếng trong lịch sử. Rồi lần đầu tiên được thưởng thức những món ăn, gia vị và cách chế biến của người Thái, người Mông và những dân tộc khác. Nhưng cả chuyến lại phủ dày một màu buồn.

1. Lần đầu tiên đi máy bay nội địa.

Nếu không kể lần nối chuyến Hà Nội - Sài Gòn - Malaysia năm 2010 tôi ngồi chết dí trong sân bay Tân Sơn Nhất gần 2 tiếng và bị lùa như lùa cừu (do đi tour), thì đây thực sự là chuyến bay nội địa đầu tiên của tôi.

Kết quả là: chuyến bay bị hoãn lại 2 tiếng do lỗi hệ thống. Đáng lẽ 9 rưỡi đã cất cánh lên Điện Biên thì đến gần 11h mới bắt đầu được làm thủ tục check-in, và khi con bé đang hớn hở đứng chờ đến lượt nhận vé thì được một cái thông báo tiu nghỉu: "chuyến bay này đã hết chỗ."

Nhân viên của VNAirline đổ lỗi cho nhau, tôi đứng ngó nghiêng chờ đợi, những người còn lại trong đoàn đành ngậm ngùi lên máy bay trước. Cuối cùng các chị của hãng hàng không độc quyền kia cũng đưa ra được một quyết định, tôi được xếp cho đi chuyến sau đó một tiếng, được đền cho 200k và một đĩa cơm rang không mùi không vị, và ngồi chờ vật vờ đến 2h chiều mới được đi. Hôm đó dậy từ 6h sáng, sau môt đêm không ngủ được do háo hức (không hiểu tại sao) và muỗi đốt sưng mặt.

2. Lần đầu tiên nhìn thấy cháy rừng

Mùa đốt nương, Điện Biên khô như rang, nắng như đổ lửa, gió như bão, và rừng cháy phần phật. Đứng từ chân núi này vẫn không thoát khỏi màu đỏ lòm hung hăng của lửa, hả hê nuốt trọn từng đám cây khô, cột khói bốc lên trời nghi ngút, và mùi khen khét của gỗ cây bị đốt. Điên Biên núi trập trùng, nhưng núi trọc. Xe ô tô leo đến đỉnh dốc, phóng tầm mắt ra xa vẫn không thấy nổi một cái cây cao quá đầu người. Cát và bụi ken chặt vào tóc, mắt dính lại hấp háy mở không ra. Không phải là một vệt, hay một mảng, thậm chí một cụm, mà tất cả rừng đã mất. Chỉ còn đất và đá trơ nhìn nhau.

Tôi hỏi các thầy cô giáo, có hướng dẫn các cháu và các phụ huynh rằng không nên đốt rừng không, tháng 3 Điện Biên không những có hoa ban trắng mà còn mịt mù sương khói do cây cháy. Các thầy cô đáp rằng, dân chưa ý thức được tầm quan trọng của cây, và họ trả lời nếu không đốt nương thì không trồng được lúa, không có gạo lấy gì mà ăn.

Tôi hỏi các cán bộ phụ nữ, sao không giao đất giao rừng cho dân tự quản tự chăm sóc tự khai thác như những nơi khác? Các cán bộ trả lời rằng, đất rừng ở đây có trồng cây gỗ cũng không có đầu ra. Chưa có đường nên xe tải của các nhà máy giấy, nhà máy gỗ không thể đến nơi thu mua được. Dân không có vốn đầu tư cây giống, cũng chẳng biết trồng để làm gì nếu không có người mua, nên tất nhiên họ không trồng.

Còn câu hỏi "làm thế nào để khống chế lửa trong điều kiện thời tiết khô và nóng như thế?", tôi nêu lên mấy lần thì chẳng ai trả lời. Lửa vẫn cháy, nhìn xa thì bập bùng, nhưng lại gần thì rừng rực, hết ngày này qua ngày khác, thì những mảng xanh hiếm hoi còn sót lại trong hàng chục hàng trăm quả núi ngọn đồi của tỉnh Điện Biên, đều đón đợi một cái chết không xa

3. Lần đầu tiên nhìn thấy nhà sàn sát sạt nhau như nhà trên phố

Có lẽ hình ảnh những ngôi nhà sàn rải rác, đơn độc nằm giữa ruộng bậc thang mênh mông đã hằn quá sâu vào tâm thức, nên khi nhìn thấy, vẫn kiến trúc nhà sàn, nhưng xây sát nhau đến nỗi không thừa nổi chỗ cho một cái hàng rào ở giữa, tôi đã ngạc nhiên lắm. Hóa ra đây là xã có chương trình tái định cư để thực hiện dự án thủy điện, nôm na là nước ở hồ, sau khi được ngăn, đập, xả gì đó, sẽ dâng lên cao hơn lúc trước đủ để nhấn chìm toàn bộ dân cư, cầu đường, cây cối xanh tươi hai bên bờ hồ. Và người dân bị bốc dời lên cách hồ khoảng vài cây, mỗi hộ được chia cho 300m vuông, và một cọc tiền. Không ruộng, không đất để chăn nuôi, không còn được thả cá, 5 năm nữa, khi cọc tiền kia cạn, không trình độ, và tất cả phương tiện sản xuất đã bị tước bỏ, bao nhiêu con người này sẽ làm gì để khỏi bị đói?

Chưa kể những dự án xây đường, xây trường cho khu tái định cư này, đang đục đẽo dở thì có nghị quyết cắt giảm chi tiêu của chính phủ, nên đã tạm thời dừng thi công, và chưa biết bao giờ mới tiếp tục. Một cụm những ngôi nhà sàn bị ép sát vào nhau một cách kệch cỡm, lủi thủi đứng giữa một đống ngổn ngang đất đá cát sỏi và núi trọc, xem ra trông tủi thân hơn nhiều so với một mái nhà đứng giữa cánh đồng xanh mơn mởn như người ta hay vẽ trong tranh.

4. Lần đầu tiên được nhảy sạp, mà lại không phải với bài "sòn sòn sòn đô sòn" nổi tiếng.

Bản Mển cách trung tâm thành phố Điện Biên khoảng 6km là bản du lịch, nghĩa là chỉ cần đặt trước, bạn sẽ được phục vụ những đặc sản của người Thái và một đêm giao lưu văn nghệ với những tiết mục hát múa do các anh chị em người Thái trình bày. Tất nhiên phần giao lưu văn nghệ đó sẽ không thể thiếu phần múa xòe, khi hai cô gái Thái đứng trong vòng tròn để rót rượu đưa lên tận môi những người đang nắm tay nhau nhảy múa. Rồi những chiếc sạp được mang ra, mọi người nắm tay nhau nhảy, mà theo lý thuyết là sẽ đến tận đêm khuya.

Ừ thì múa, thì vui, nhưng tại sao một bản 100% người Thái lại phải hát tiếng Kinh để phục vụ những người Kinh, cho dù mang tiếng đây là "giao lưu"? Có gì hay khi những người Kinh ngồi dưới cười rúc rích và nhại lại khi anh MC người Thái đọc tên bài hát "Lời mời Điện Biên" thành "Đời mời Điện Biên", bởi vì anh không phát âm được chữ L, trong khi những người Kinh kia một câu tiếng Thái bẻ đôi cũng không biết? Có gì vui khi xô nhau chụp ảnh với những bộ trang phục màu sắc của người Thái, chỉ để mang về một tấm ảnh, tô vẽ cho một kỉ niệm, và coi họ không gì hơn là một kiểu phông nền?

Chẳng phải cái cuộc vui đấy, chính nó cũng là một cuộc phô diễn của mối quan hệ giữa những kẻ thống trị và người bị trị? Nếu ở giữa lòng Hà Nội, con dân thủ đô phải hát tiếng Hoa để mua vui cho người Hoa, họ có gọi đấy là cuộc vui nữa hay không?

5. Lần đầu tiên tiếp xúc với những người nhiễm HIV

Mục đích của chuyến đi là trao học bổng, thường trước khi bắt đầu trao các bác hay mời các cháu hát, và tặng truyện cho các cháu xung phong hát (quả thật là rất dũng cảm). Bạn nhỏ học lớp 7, giơ tay lên, và giới thiệu, cháu xin hát bài "Cha ơi đừng nghiện nữa". Lời bài hát đại loại như: "tuổi thơ con mất rồi, bay theo làn khói trắng, cha ơi đừng nghiện nữa, nước mắt mẹ rơi..." Có tiếng khóc nấc lên từ phía cuối phòng, rồi bạn nhỏ cũng không hát được nữa vì nghẹn ngào.

Tỉnh Điện Biên có tỉ lệ người nhiễm HIV so với tổng dân số cao nhất trên cả nước. Những trường hợp bố qua đời do AIDS, mẹ nhiễm từ bố và lây sang con bạt ngàn. Có nghĩa là, những em bé tóc đen nhánh mắt tròn vo này đang bị virus HIV bào mòn dần cơ thể. Hoặc là em gái đang cười tủm tỉm đằng kia thật ra đã mất cả bố lẫn mẹ do AIDS, và giờ còn em nhỏ phải sống dựa vào bà. Hoặc những cô gái Thái này, còn quá trẻ để chết, quá xinh đẹp để chết, sắp phải chết vì một điều không phải tại mình. Và cũng có nghĩa là, em bé 8 tuổi mà còi xương đến nỗi chỉ cao bằng trẻ mẫu giáo, và mỗi ngày một gầy hơn này, chưa biết đến sang năm có còn ở đây để nhận học bổng tiếp không.

Những sự ngổn ngang, của đất của nước và của những đời người. Bên cạnh một công trình hồ thủy điện hoành tráng dùng sức người thắng sức sông là một cộng đồng những người thấp cổ bé họng bị gạt ra ngoài lề. Bên cạnh một bản làng bị bào mòn và xáo trộn bởi du lịch là những người có tiền và cần có người mua vui. Bên cạnh những cháu bé và những người phụ nữ đã bị số phận vùi dập một cách tàn nhẫn,.... tôi cũng không chắc là có bao nhiêu điều có thể kể ra nữa.

"Để biết được sự phát triển của một đất nước, đừng chỉ nhìn vào những tòa nhà chọc trời ở các thành phố lớn. Hãy nhìn vào cả những vết rách vết cứa này ở những vùng miền xa xôi, và đừng quên có quá nhiều người bị tổn thương trong cái gọi là phát triển này". Tôi đã tự nhủ như thế, khi chập chờn ngủ một giấc nhọc mệt trên  con đường núi quanh co một chiều bỏng rát nắng.

Em biết đấy, người duy nhất có thể yêu em từ khi em mở mắt, cho đến khi em lìa đời, chỉ là bản thân em mà thôi.

Vậy thì mỗi khi buồn, mỗi khi chán nản, mỗi khi bế tắc, hãy quay trở về với người duy nhất là của mình, dành cho mình, và luôn thuộc về mình đó mà tìm sự ủi an. Người ta hay gọi trạng thái "không có ai" là cô đơn, nhưng em nên biết, hướng ra ngoài mình sẽ không bao giờ cho em điều mà em muốn, và em sẽ không bao giờ thấy trọn vẹn. Hãy lặn sâu và tìm kiếm sự khỏa lấp từ bên trong mình.

Mà tại sao, nhận thức được và cố gắng chấp nhận rằng giữa mình và người gọi là "người yêu" luôn có một khoảng cách, rằng mình, dù thế nào, cũng không phải là người hiểu người kia nhất, không phải bạn tâm giao, không phải tri kỉ, người đó không chia sẻ với mình điều làm họ rung động trong sâu thẳm, và mình cũng thế, lại mang đến cảm giác hụt hẫng và buồn mênh mang đến vậy?

Có lẽ vì một lần nữa, lại nhận ra rằng, mọi sự tìm kiếm đều sẽ khiến em thất vọng, sự cô đơn là tuyệt đối, và chỉ có cuộc hành trình đi về, chứ không phải đi tới, mới mang lại cho em cảm giác đủ đầy. Không những là người không hiểu em, mà em cũng chẳng hiểu người, và càng biết nhau lâu thì càng trở nên xa lạ, càng nói chuyện nhiều thì càng cảm thấy hình như mình chẳng hề quen biết chàng trai này, và rõ ràng đây là một thực thể lạ lắm.

Chắc là em đang tự an ủi mình nhỉ? Bởi vì nếu có thể tự mình vui tự mình bình thản, thì em đã chẳng cần buồn như thế.

"Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ. Ôi những dòng sông nhỏ, lời hẹn thề là những cơn mê" - Trịnh Công Sơn

1. When I was three, I had an imaginary tiny friend. This friend didn't have a name or a gender, I just knew that this friend was always with me wherever I went. I set aside a bit of water when I bathed, and the friend slept on one side of my pillow as well. I never talked to my friend out loud, so no one ever suspected of an imaginary existence, but I clearly remembered trying to take good care of this friend in any way I could.
I used to think about a crystal house all the time, too. A house with all the furniture made of crystal, sparkles in the sun. Even my clothes in a crystal wardrobe were made of soft crystal that didn't break when I wore them. Same with towel, toothbrush, even toilet paper. My obsession with sparkling stuffs started really young!

When I was ten, I thought about Doremon whenever I was late for school, wishing I had him as a friend so he could use his "freeze time clock" to make everyone stop. Before an exam, I thought about his time machine, which could help me go forward to see answers given after the test. When I was fifteen, I thought about Harry Potter, wondering if someday an owl would bring me a letter as well whenever I got fed up with this ordinary world.
Some time later, I don't know when, I stopped thinking about them all together. Not only I no longer let my imagination run wild, I also forgot my life-time favourite "modern fairy tales". Trees no longer waved at me, flowers no longer smiled at me. They started becoming just trees. As simple as that.

2. The first time I realized, and was recognized, as having some writing skills was in a class-contest in grade 3. It was a free-style composition, whose topic was "describe a typical morning in your school". All students were divided into groups of four, they voted for the best in their groups, these again were voted until the best three were found. I was awarded a pen and a paper made medal for the first prize. Throughout school, I often received good marks in essay writing, but mostly because I memorized lectures well and managed to consume  many volumes of books.
My first poem was published in a local newspaper when I was in grade 6. My family threw a party bigger than I expected to celebrate the occasion. I had poems and short stories published on the same newspaper throughout secondary school, but I believed that newspaper really lacked content and published whatever was sent to them. Poems seem less of creativity than a play of words, as long as you know how to put a right word in a right place and follow certain rules, you have a little poem.

At ten, while reading a short piece of writing in my Vietnamese literature text book, I told myself  "a writer is defined as someone who makes the ordinary beautiful". Somehow this sentence formed itself, and rooted somewhere deep down in my mind, only surfaced many years later in university, third year "culture and society" class, when I found out that George Simmel, a few hundred years before, said something very much a long the line: an artist is someone who isolates an object from its background and makes it special.
So I knew I wasn't alone in that wandering thought.

3. A blog on yahoo 360 was trendy in grade 11. I used it carelessly, obviously thought no one would be much interested in a random girl's rambling about usual teenage problems. To my surprise, strangers stopped by, not only they read my "online diary" once, they actually came back. I still remember the first reader who wasn't already my friend in real life, it made me feel special, even powerful, that I could attract someone totally unrelated by means of writing about my own life, which in the first place was none of their concern.

I was thrilled whenever I logged in my blog and saw a new comment. I became so addicted. I checked the page view every ten minutes. As more and more strangers became interested in my writing, the blog no longer served as my diary alone. The line between writing for myself and writing for others was blurred to such a great extend that sometimes I wondered if I wrote in one way because I actually thought so or because people would like it. During university years, I would wake up in the middle of the night so often that I began to always go to bed with a pencil and some pieces of paper, because once a good thought appeared, it didn't leave me alone until it jumped out of my head to be born as words on paper. I wrote on my hands, on napkins, on the back of my notebooks and some random places I can't even recall now.
But one thing I came to grasp, was a great satisfaction when I completed a piece of meaningful writing. How did I define "meaningful"? It was when I felt relieved and fulfilled after finishing the process of writing itself, even before sending it to the great void out there. It came from within, and there had never been anything that resembles such feeling a bit.

4. In a four hour chat this evening with Trang, I told her about a story telling group I briefly joined three months before I left Peterborough. They meet once a month in the basement of the public library, a place hardly meets any requirement to be a gathering spot for story tellers. Despite the cold floor, the bright neon lights, the hard plastic chairs, we sat in a circle and lost ourselves in stories, told by professionals and amateurs alike. My friends in Canada always tell me Im a good story teller, but I didn't know until then there exists such profession, you can tell story and earn money. When a group listen together, personal boundaries cease to exist. They all participate, become a part of the story, yet at the same time, each and everyone has a unique picture of the story in their heads. Words brought me back to imagination. We laughed and cried, low and high, stories sprang to life.
In grade 5, a teacher told her class, which I happened to be sitting in, that "a great story reflects the common story of that generation". If people find some pieces of themselves in your writing, then you have succeeded. Great legends are passed on because they are the most common truth or wishes simplified and encoded. People keep telling their children old fairy tales because these tales contain in them what is applicable to all, at least in some parts of their lives. And from times to times, friends share with me what keeps them coming back to my blog is seeing their thoughts in my words. Sharing my personal ideas attracts similar individuals, which shows I am not alone, as long as I speak out my words.

5. Trang, a passionate salsa lover, shared with me some day she wants to open a cafe where good Latin music will be played. And I, naturally, shared with her about my dream of a space where good stories will be told. I will tell great legends from all over the world, an ordinary story, my own story, your story, someone else's story, or just a spark of daydream that escapes my consciousness too fast. People will come, they will listen, and they will tell. Together we will let our imagination run wild, our imaginary friends will come back, leaves will once again wave at us, flowers will smile at us, and we will become one in our different versions of a same story.
Humans understand and react to reality. Only God* create reality. To tell a story is to create a new reality, no matter how temporary it lasts. To participate in a story, to live in another reality, is to reach out to our inner god-like quality
......or to be crazy.

* By God I don't mean any specific figure, but any super-natural beings higher than humans, from fairies and witches who can materialize objects out of thin air to religious gods. Even as Buddhism preaches about the "desired heaven" as nirvana - nothingness, only the Buddha and those reach enlightenment can achieve this  complete void, which can be argued to be a different form of reality as well.