Somewhere I belong

(Đây sẽ là một trường đoạn ca cẩm, bạn nào không thích những thứ đen tối và mệt mỏi thì tốt nhất không nên đọc).

Mình rất thất vọng, quả thật rất rất thất vọng.

Có một điều mình không thích khi còn học đại học, đấy là các buổi thảo luận, các bài giảng, các chủ đề, đều xoay quanh Canada, Bắc Mỹ, và giỏi lắm thì mở rộng đến châu Âu, phương Tây. Lúc nào mình cũng cảm giác mình là người ngoài cuộc, và chán nản hơn là, mình chẳng có gì thú vị để đóng góp. Những gì mình biết không liên quan đến những bài học, và những gì được đem ra thảo luận thì mình không biết. Cả trong lớp lẫn ngoài lớp, nghĩa là những câu chuyện đầy tính học thuật lẫn những lúc trò chuyện tào lao vớ vẩn, mình đều không tham gia được, và đi kèm với nó là cảm giác mình là người rất nhàm chán. Có một bạn của mình đã nhận xét là về Việt Nam trong mình có sức sống hẳn lên, chắc hẳn cái thần thái sống động đó không chỉ nhờ vào việc được ăn rau củ đầy hóa chất và hít khói bụi ngoài đường, mà chủ yếu đến từ việc mình lại cảm thấy những giá trị của bản thân được khẳng định và thoải mái trong môi trường sống đó.

Cứ tưởng là bây giờ học lên thạc sĩ, và ở một thành phố lớn hơn, môi trường đa dạng hơn, thì sẽ khác, ai dè vẫn y như thế. Mình cứ mong đợi là các bạn học cùng sẽ là những người đã đi làm, đã trải nghiệm, cởi mở hơn và có những mối quan tâm đa dạng hơn, nhưng sự thật hoàn toàn trái ngược. Vẫn là những người cặm cụi học liền một mạch từ lớp 1 đến lớp 12, đại học đến thạc sĩ, và thạc sĩ đến tiến sĩ. Mình vẫn ngồi im như thóc suốt những buổi thảo luận, và nếu mình có phát biểu gì đấy, thì tất cả những người còn lại chỉ ngồi nghe và im lìm, rồi sẽ chuyển sang chủ đề khác, một cách hơi hơi khiên cưỡng.

Có lẽ mình đã lựa chọn sai. Đáng lẽ mình nên học Phát triển quốc tế, chứ không phải Xã hội học.

Bây giờ mình rất mệt, cả về thể chất lẫn tinh thần. Thể chất thì bị cúm, mà ai cũng biết là khi căng thẳng thì cơ thể dễ bị nhiễm virus hơn. Tinh thần thì ngoài nỗi thất vọng lớn lao kể trên, mình còn thấy chán ghét rất nhiều thứ. Mình không thích làm trợ giảng, khi vào trong lớp thấy bọn sinh viên mặt mày phờ phạc, ngồi chịu đựng 50 phút như bị tra tấn, đến phút thứ 40 đã cất hết sách vở đội mũ mặc áo và đến phút thứ 45 thì nhấp nhổm để chạy ra cửa, như thể mình là một thứ kí sinh đáng sợ ai ai cũng muốn xa lánh. Mình không thích một ông thầy và một bà cô, một người luôn tỏ ra bọn sinh viên bây giờ vừa lười vừa ngu, và tao chẳng có tí hứng thú nào dạy dỗ chúng mày, còn người kia thì lạnh lẽo, hà khắc và ít kiên nhẫn. Và những người mình muốn hướng dẫn đề tài nghiên cứu, thì hoặc đã chuyển, hoặc sắp chuyển đi nơi khác. Chưa kể nỗi lo thường trực rằng nếu không đủ điểm yêu cầu thì sẽ không được cấp học bổng tiếp nữa, và linh cảm xấu rằng điều đó sẽ xảy ra.

Có thể mấy năm đi làm đã tạo cho mình một thói quen xấu, không thích những người làm cùng là chỉ muốn bỏ, và thường là mình bỏ. Sức chịu đựng ngày càng giảm đi.

Có một hôm ngủ ít và chán nản, sau một buổi học lại cảm thấy mình bị gạt ra bên ngoài, đang đứng xớ rớ ngoài hành lang thì có một anh PhD đầu hói học cùng lớp chạy lại giới thiệu tên tuổi và bảo nếu cần giúp đỡ gì thì cứ bảo. Chỉ thế thôi mà mình suýt rớt nước mắt, và cũng ngạc nhiên với phán ứng đấy của bản thân. Mình cứ nghĩ là mình đã quen với sự lạc lõng, và không còn bị buồn phiền bởi điều đấy nữa. Hóa ra không phải. Cả ngày hôm đấy cứ thỉnh thoảng lại chảy nước mắt, mặc dù cũng chẳng vì điều gì cụ thể.

Mình cũng nhận ra là, ngoài việc không có mối quan hệ nào thân thiết ở đây, mình còn bị dứt khỏi những mối quan hệ thân thiết ở nhà. Cho dù lúc còn ở nhà một tháng mới gặp một lần, nhưng vẫn cùng múi giờ, vẫn có thể nói chuyện với nhau, còn ở đây thì khi mình có thể nói chuyện được mọi người đều đang bận làm việc, và ngược lại. Thế là bỗng dưng mình bị mất những thứ đang có, và chưa đủ thời gian để xây dựng cái mới, nhất là những người học cùng với mình đã gặp nhau từ tháng 9 và có thời gian để kịp thân thiết với nhau. Mấy người cung cấp dịch vụ cho sinh viên cứ bảo nếu có vấn đề gì cứ đến gặp chúng tôi, nhưng để chia sẻ những nỗi niềm tiêu cực thế này đâu phải cứ gặp ai cũng bô bô kể ra được, còn nếu có thể làm thế, thì đã không phải là những trăn trở muộn phiền. Kể lể về nỗi buồn bao giờ cũng khó hơn nói về niềm vui, vì khi buồn bã thì người ta cũng lo lắng không hiểu người nghe có tiếp nhận và hiểu được không. Kể về những sự yếu đuối bao giờ cũng đòi hỏi phải mở lòng nhiều hơn, và như thế đặt mình vào vị trí dễ bị tổn thương hơn.

Hôm trước tự dưng nhớ ra hồi mình mới đến đây đã nghĩ bụng mình thật giống một quả dừa, bên ngoài trông cũng tròn trịa và có vẻ vững chãi, nhưng ở giữa là một lỗ hổng to. Bây giờ cũng đang cảm thấy y hệt như thế. Chỉ muốn bỏ cuộc đi về.

Nhất là khi vừa buồn, vừa lạc lõng, vừa chán ghét, lại vừa bị cúm.

There are a few things I like

1. The mere fact that I am familiar with how things work saves me a lot of confusion, embarrassment and stress, such as how to use a debit card, how to order a Subway sandwich (I have to relearn though, what type of bread, names of all the cheese and sauces), how to flush a toilet (there are many different ways), how to request a stop while on the bus, etc. And that I already have a bank account and warm clothes saves me time and worries. My body already went through a bad lactose reaction last time, so although my stomach was upset for the first few days, the problem disappeared much quicker.

2. I have a furnished room in a furnished house, so I don't have to buy any furniture, even towels, blankets and pillows are supplied. Needless to say, that saves me tons of money, time and efforts.

3. My landlady is very nice. She picked me up from the bus station, fed me the first day and lent me her toothpaste. I remember last time I went 1.5 day without food because I lived on residence, my meal plan wasn't set up and I constantly got lost as I ran between buildings to complete paperwork. This time, as soon as I finished unpacking my luggage, I could eat and go to sleep.

4. My roommate is super nice, too. She is doing her second PhD, so I can learn a lot from her, especially in terms of being a TA (my obsession these days). Sometimes we have a philosophical discussion in the kitchen, and one evening we talked for 3 hours straight when she basically gave me an account of her life. She is introvert, much like myself, so I thank my landlady for picking the right people to share her home.

5. I went on a trip for a week, which I kind of hesitated at first, because I had to stay with people I don't know. But I made myself do that, thinking of how before I left Canada last time I promised myself if I had another chance I would do better in terms of enjoying life here. So I went, but it was good. I was invited to a family for the New Year celebration, and I have always wanted to experience a family event in a Canadian home. Well, that's the advantage of having friends from my previous stay. They are very loving, and I tried my best to relax and be comfortable. Next, I went on a trip with my friend, her boyfriend and his friends. I don't know those three guys, but they turned out making me laugh a lot. Possibly because I am older now which gives me certain level of self awareness and self understanding, and this in turns helps me to relax around people.

6. Being a grad student feels good, at least in the beginning. I have a desk in a shared office, I can use the department lounge, I can print for free, the department chair remembers my name, I have my own mailbox, and I have the same class with the people I share the office with, which naturally leads them to talk to me, even if I don't know what to say to them. I remember how I didn't make any friends in class last time, because everyone stayed for the lecture, said nothing to each other and left. I didn't go to bar or parties, so I didn't have many opportunities to socialize, which I dreaded anyway.

7. The campus is big, much bigger than my previous university. I was surprised to find all kinds of services for students, and especially a grocery store. There are many events to attend, interesting talks to listen. I am still lazy when it comes to doing things on my own, e.g. go to a concert alone, but at least I am no longer afraid of being seen as weird. It took me a long time to feel comfortable when being alone in a crowd. Last time, I didn't want to eat alone in the campus cafeteria because everyone else sat in a group, or at least with a friend, so I always brought food back to my room and ate in front of my laptop, or went to the riverside so no one could see me. Gradually, I realized that no one cares. And gradually, I myself stopped bothering. It was one step towards liberating myself from what I think other people think of me. So for now, it's laziness and self-motivation that I lack, which is easier to deal with.

8. The fact that my English is better than last time helps a lot, at least I don't have to struggle to take notes in lectures or constantly stretch my mind to adapt to speaking and listening in English.

9. I have signed up for a dance class and will learn Chinese, both of which I have started learning, have quit and now I am about to take up again the third time.

10. There is an Asian supermarket near where I live, which is absolutely a delight. I was so happy when I was in there for the first time, finding all familiar ingredients for Vietnamese food. Last time I lived in a small town where there is only a small shop selling Asian products. This supermarket is much much bigger, cheaper than most other supermarkets that sell "white" food, and within walking distance, so of course I couldn't ask for more.

11. There is no more cigarette smoke surrounding me, and my pimples have gone away. Yay!

12. Going to school constitutes an easy lifestyle, at least easier than working. Everything is laid out for you, you don't have to navigate or think much what to do next. There are clear descriptions of workload, expectations and standards for achievement. As long as you make certain efforts, you will gain certain awards. This is not something I really really like, but I acknowledge that after the crisis I had a few times as I didn't know how my life should proceed, I could appreciate how privileged students are to have some peace of mind. Life in a university is regulated, goals are set, assessments are given, my job is just to follow.

And a few things I struggle with

1. When I was on the airplane, I admitted to myself that I was tingled with a mild but clear sense of regret. I regretted the good life I spent 2 years to set up and had just started enjoying. Good flow of work, good friends, interesting opportunities, a good romantic relationship, and absolutely functional family, I was having a normal life. "What did I do to myself? Why did I have to leave?" Those questions kept coming back to me during that 18 hour flight. Going to the unknown is never exciting, or comforting to me. Even though as soon as I landed in Canada, I could pick up from where I left almost 3 years ago without much disruption, I still didn't feel at ease. But then, I told myself that my life back home was nice and easy, but it will keep on being that way with no significant breakthrough if I keep living there. So leaving is good, even needed, because a change in the environment will kick me forward, rather than just floating contentedly through life. With a MA, I hope I can figure out what I want to do next, either stay in the academia or work, and if I work, I will be qualified for better jobs.

2. Being a teaching assistant is not a piece of cake, at least for now. I've had my first week, and I have enough diverse results to understand that how a particular tutorial goes doesn't only depend on me. That lifts a huge pressure off my shoulders. But still, I am not entirely comfortable and confident when standing in front of students. I would be more so if I were in Vietnam, because as they say, it's my playground. But here, I am in Canada, talking about Canadian society to Canadian students. Many times, I was conscious when I say "our society", or "what should we do?", because I don't feel it's appropriate to include myself in that collective. And even though I remind myself times and again that I have worked as a conference interpreter for a UN agency, I am still painfully aware of my pronunciation, and when I am not comfortable (speaking in public), that makes it even worse. Again, I know I have to stop caring how other people think. But it's a time consuming process.

3. I get lost, obviously, and struggle with the bus system. I already got on the wrong side of 2 different buses twice, resulting in a very long and spinning ride. The bus here are confusing, they change between morning and afternoon, change from one number to another. Well, it always takes time, especially with my terrible sense of direction.

4. My brain is slowly switching from Vietnamese dominant to English dominant. While I have the advantage of the previous 4 years, courses this time are more demanding, the texts are more difficult, so this process needs to speed up.

5. Friends often ask how I feel, and the answer is "nothing". I neither feel excited nor bored, happy nor sad, homesick nor thrilled. This is not something I struggle with, and I am not surprised, because I never really like a place immediately. So either I don't like it or I don't have any feelings. But on the other hand, I am kind of numb, because there are things I want to write about, such as the New Year's Eve in my friend's family, but I don't feel like doing it. Or I don't feel the need to make friends either. I am not too worried about this though. A lesson from last time is one way or another, I will gravitate towards people that I like, so I shouldn't waste energy worrying about that.

Mỗi lần dịch chuyển, trong chừng mực nào đó, là một cơ hội để làm lại từ đầu.

Lần dịch chuyển đầu tiên của mình là năm lên lớp 10. Từ lớp 2 đến lớp 9 mình được làm lớp trưởng, rồi bí thư Đoàn, nói chung là vào loại có chức có quyền trong lớp. Nhưng tất cả bắt đầu từ một sự ngẫu nhiên. Hồi lớp 2, khi cô giáo mới nhận lớp và chưa biết cháu nào với cháu nào, cô muốn bầu ra một bạn lớp trưởng. Khi cô đang quét mắt rà soát khắp lượt thì mình ngẩng lên và nhìn vào mắt cô. Thế là cô chỉ định luôn, vẫn còn nhớ hồi đấy mình tết tóc hai bên. Trong suốt những năm làm lớp trưởng đấy, mình luôn mơ hồ cảm thấy là mình thật ra không thích hợp cho vị trí này, vì chẳng đứa nào sợ mình, mình không có uy, không giữ được trật tự lớp, dằn vặt bản thân những lần vì nghĩa vụ mà phải báo cáo cho thầy cô giáo những bạn nào "yêu nhau" ở trong lớp. Mình luôn canh cánh trong lòng câu hỏi, có phải tất cả chỉ là thói quen, vì mình đã làm lớp trưởng lớp 2 nên làm tiếp lớp 3, rồi một mạch hết cấp 1. Khi xin vào trường cấp 2 thì bố mình đã dẫn thành tích làm lớp trưởng và cô hiệu trưởng nhận luôn hồ sơ mà không cần kì kèo nhiều, nên mình lại tiếp tục làm lớp trưởng hết cấp 2. Mình luôn muốn biết có phải là mình thật sự xứng đáng với vai trò đấy, hay tất cả chỉ là kết quả kéo theo của một sự tình cờ.

Thế nên lúc vào lớp 10, mình giấu tiệt cái lý lịch hoành tráng đấy đi, nhất quyết không khai ra khi lớp bắt đầu bầu bán ban cán sự. Lần đầu tiên, mình sống cuộc đời dân thường trong lớp, và cảm giác như bị mất đi một ít bản dạng (identity) của mình. Quen được các bạn cùng lớp gọi là "lớp trưởng", quen được làm trung tâm của sự chú ý, quen là đại diện của quyền lực được trao gửi từ phía các thầy cô, mình đã bị mất phương hướng một thời gian dài. Mình nhớ bọn bạn cũ, những đứa luôn gọi mình là "chị", yêu quý mình và nể trọng mình. Mình sống như một con kiến câm lặng trong tập thể lớp 10 đấy, thấy không thoải mái với sự bỗ bã cười cợt của những đứa ngồi xung quanh, không biết nói gì với bọn nó. Bọn nó thấy mình ngồi rù rù một góc, cũng không hỏi.

Phải mất rất lâu, rất lâu, mình mới tìm được một vài đồng minh là những cô bạn ngoan hiền như mình, trong đó, phần lớn là những cô có nhu cầu nói khủng khiếp mà không có ai nghe. Họ chơi với mình vì mình lặng lẽ và kiên nhẫn, chỉ vì không biết từ chối ra sao, ngồi nghe những câu chuyện kéo dài hàng tiếng đồng hồ, xuyên từ tiết học này sang tiết học khác của họ.

Đến cuối năm lớp 11 thì mình được bầu làm lớp phó, vì học giỏi văn, mà cô chủ nhiệm dạy văn, còn lý do nào nữa hay không thì mình không biết, nhưng mình rất hài lòng vì đã trả lời được câu hỏi của bản thân suốt 7 năm làm lớp trưởng. Có thể trong bản thân mình có một phẩm chất gì đó, có thể mình xứng đáng, có thể đấy không phải là kết quả của cái liếc mắt ngẫu nhiên. Có thể dù hôm đó mình không ngẩng lên nhìn cô giáo, thì mình vẫn sẽ làm lớp trưởng, qua con đường này hay con đường khác.

Lần dịch chuyển thứ hai của mình là lúc lên đại học. Mình cố sống cố chết để đi du học cũng vì muốn trả lời câu hỏi "giới hạn của mình nằm ở đâu". Có một lần hồi lớp 9 đi chơi xa bằng xe đạp bị lạc, ngày hôm đó mình đã đạp khoảng 60km cả đi cả về, mà bản thân không bao giờ nghĩ mình có thể đạp xe như thế. Từ đó nghĩ rằng, khi bị đặt vào những hoàn cảnh cùng cực, mình sẽ khám phá ra được những khả năng của bản thân. Việc đi du học chính là để đặt mình vào một hoàn cảnh như thế.

Và cái sự cùng cực đấy chính là việc cảm thấy vô cùng lạc lõng, không có gì để bám trụ, tất cả những cái từ trước đến nay mình biết và coi là một phần của identity đều bị xóa sạch. Không chỉ là một vai trò cụ thể như là "lớp trưởng" nữa, mình chẳng còn gì cả. Con ngoan, trò giỏi, thanh niên năng động. Ở chỗ không ai biết mình là ai, sau khi giới thiệu tên, quốc tịch, mình chẳng biết nói gì nữa. (Chưa kể với phần lớn những người ở đó, tên và quốc tịch của mình cũng quá xa lạ và chẳng gợi ra điều gì). Không có dấu mốc nào để bám vào mà nói tôi là ai. Giữa những người lạ hoắc và quá khác biệt, mình chẳng biết nên tô vẽ gì để ra được hình ảnh của bản thân. Cứ loay hoay, loay hoay như thế.

Thời gian đầu thì ban ngày mình căng như sợi dây đàn, ban đêm lại bị hành hạ bởi những giấc mơ mang mình trở lại quá khứ, chỉ để lúc tỉnh dậy mình ngơ ngác và cay đắng nhận ra hiện tại là mình đang ở một nơi hoàn toàn xa lạ và không thể chạm vào những người mình muốn gặp. Rất nhiều lần trong những giấc mơ đấy, mình đang chuẩn bị làm một việc gì đó rất vui, rồi trong mơ tự ngừng lại và hỏi: "nhưng mà bây giờ mình có còn ở đây nữa đâu? thế thì mình đang ở đâu nhỉ?" rồi tỉnh dậy. Thời gian sau mình co rút vào vỏ ốc, nhiều lúc cảm thấy mình chẳng còn kết nối với chỗ nào, gia đình hay bạn bè cũng không còn quá quan trọng. như con diều đứt dây, bay về hướng nào cũng thế.

Mình cũng rất hài lòng khi vào những ngày cuối cùng, cũng có những người yêu mình và buồn khi chia tay mình, dù họ không phải là những sinh viên bạn học cùng như mình tưởng tượng trước đó. Tức là, cho dù thế nào, mình cũng tìm được những người yêu quý mình. Tức là mình có một bản chất gì đó để người khác yêu quý, chứ không phải chỉ vì mình là con ngoan, trò giỏi, học sinh gương mẫu. Mình cũng không biết mình có trả lời được câu hỏi ban đầu về khả năng phi phàm của bản thân không. Chỉ nhớ là, mình tự rút ra một câu mantra để nghĩ trong đầu mỗi khi đương đầu với một khó khăn to oạch "việc gì rồi cũng sẽ qua". Mình đã nghĩ như thế lúc bị người yêu đá, lúc phải một mình vác giường vác tủ, lúc thấy quãng đường đi phía trước thật là dài. Nỗi buồn sẽ qua, niềm vui cũng sẽ qua. Mình vật lộn với những câu hỏi "mình muốn gì, mình cần gì, mình giỏi cái gì, mình nên làm gì" trong suốt những năm ấy. Rồi tất cả cũng qua.

Lần này lại sắp sửa một bước chuyển dịch mới. Mình hiểu là mình có thể xóa sạch tất cả những gì mình đã có, và làm lại từ đầu. Ở nhà nếu đi chơi mình phải về lúc 9 rưỡi tối, nhưng đi rồi mình có thể ở ngoài đường thâu đêm. Sẽ không ai biết mình đã từng thế nào, hay mình nên là người ra sao. Không ai có kì vọng mình phải hành xử như mình mà họ biết. Cái suy nghĩ đó vừa tự do, vừa đáng sợ. Ở trong một chừng mực nào đó, mình có thể tự tạo ra mình, một con người mới, với những người mà mình sắp gặp và sẽ sống cùng trong ít nhất 2 năm.

Chỉ có điều, hai lần trước mình đều có những câu hỏi rất thôi thúc, lần này thì chưa xác định rõ câu hỏi mình muốn trả lời là gì.

Oh, probably I want to find out what it is that I really love, a person, a thought, a philosophy, a project, or anything that I love deeply and unconditionally.