Somewhere I belong

Hôm nay mình đi dịch ở một thành phố bên cạnh, nhỏ xíu, tên là Woodstock. Thường thì khi có yêu cầu đi xa, mình thường không đi được vì không có xe, nhưng lần này vì bên thuê sẵn sàng trả tiền đi lại nên mình nhận. Họ sẵn sàng trả tiền taxi, tra trên mạng thì sẽ lên tới $135 một chiều. Bên thuê là một tổ chức chính phủ chuyên làm việc liên quan đến trẻ em (nhà nào bị nghi ngờ đánh con thì họ sẽ đến gõ cửa điều tra, và can thiệp nếu cần). Mình nghĩ bụng, thật không nên lãng phí tiền của nhà nước nếu có thể tiết kiệm, dù sao cũng là tiền thuế của dân đóng vào. Nên làm việc tử tế nếu có thể, mình tự nhủ. Chắc vì thế mà ở nhà hay bị mọi người phàn nàn là quá nguyên tắc và cứng nhắc, đôi khi gàn dở.

Từ khi phát hiện ra có mục rideshare trên kijiji, mình muốn tận dụng triệt để, nên post một cái quảng cáo cần tìm người chở từ London đến Woodstock rồi lại trở về. Suốt từ tối đến chiều hôm qua mình nhắn tin qua lại với một người liên hệ sau khi mình đăng ads, nhưng càng về sau càng thấy quái gở và cảm giác bất an. Tin nhắn cuối cùng của lão, mình bảo cho biển số xe để đưa cho chồng, thì lão nhắn lại ỡm ờ "I guess that rules out the bj". Lúc đó mình mới bàng hoàng nhận ra, bj là blowjob, vội vã bảo hủy luôn. Hú hồn, suýt nữa rơi vào tay yêu râu xanh.

Thế thì đành đi xe buýt. Đi xe buýt thì an toàn, nhưng chờ đợi mỏi mòn. Ra khỏi nhà từ lúc trời còn tối om, 7h sáng sương khói mù mịt, toàn bộ buổi họp cần dịch chỉ kéo dài có một tiếng, nhưng gần 4h chiều mới về đến nhà. Mình dịch cho một chị bị ai đó báo cáo là đánh con, đến đấy để trình bày, khóc lóc tùm lum vì sự oan ức. Nhưng điều buồn cười là, nhà đấy (bao gồm mẹ của thằng bé, khoảng hơn 30 tuổi, dì của chị đó, tức là bà trẻ của thằng bé, và bà ngoại của thằng bé), cứ bảo mình "về Việt Nam làm gì, ở lại đây đi chạy bàn, lo được luật sư hết. Về Việt Nam bon chen, bụi bặm lắm". Họ tỏ ra rất sốt sắng với việc kí giấy để mình đi chạy bàn tại nhà hàng ở bà dì. Người ta thường đoán già đoán non về du học sinh từ Việt Nam sang. Một là đi theo diện nhà nước, hai là con nhà giàu. Dĩ nhiên mình chẳng thuộc diện nào trong hai diện đó. Và càng không phải mình về vì đã có bố mẹ trong nhà nước dọn đường sẵn, hay là về cho sướng vì bố mẹ giàu. Ba người phụ nữ rất sốt sắng, vồn vập, kể cũng ấm lòng khi liên tục được khen là "nhanh nhẹn lắm", "ngoan lắm", "trông mặt thông minh lắm", và khi chia tay rồi, chị và mẹ chị vẫn tiếp tục ngoái lại lo lắng mình bị lạnh. Ánh mắt dõi theo và cái quay đầu rất tình người và rất chân thành.

Và bọc 6 hộp vitamin prenatal to tổ chảng đã về. Mình vẫn trù trừ chưa biết khi nào sẽ bắt đầu uống, nhưng nhìn thấy một đống lù lù như thế, cảm giác về việc chửa đẻ trở nên cụ thể hơn. Khởi đầu cho "dự án" lớn nhất và chắc là dài hơi nhất, tốn kém nhất đời của mình. Mình vẫn chưa thấy sẵn sàng lắm. Thật sự thì vẫn còn quá nhiều thứ muốn làm. Nói chuyện với một vài người, mình cảm thấy rất hào hứng để bắt đầu cuộc sống ở Việt Nam, đã có những manh nha công việc và những nơi muốn mình đầu quân, mà mình cũng yêu quý và ngưỡng mộ những người mình sẽ làm việc cùng. Mình vẫn cảm thấy việc sinh con là một cam kết kinh khủng về thời gian mà mình muốn trì hoãn. Mình còn muốn đi một chuyến châu Âu. Nhưng sang năm đã 27 rồi, cũng cảm thấy không công bằng với đứa con tương lai nếu mình trì hoãn cho đến khi cơ thể mình không ở điều kiện lý tưởng để sinh con nữa.

Một trong những việc mình muốn làm trong năm tới (trong vô số những đầu việc chi chít) là tập viết mỗi ngày. Cũng chẳng phải viết sách hay viết bài gì to tát, chỉ là như viết nhật kí thôi. Từ hồi có bạn chồng sống cùng, sức khỏe tinh thần của mình khá hơn nhiều, nhưng việc lúc nào cũng có người để nói khiến nhu cầu viết của mình giảm đi. Nhiều khi chỉ xa nhau có mấy phút, mình đi tắm, trong đầu đã nghĩ ra đủ thứ để kể với bạn ý, đến nỗi vừa ra khỏi phòng tắm đã phải nói một lèo hết các ý cho khỏi quên. Ở một mình thì thôi thúc viết mạnh hơn, vì viết cũng là một hình thức giao tiếp. Một phần vì lười và thiếu ý chí, một phần vì đã có chỗ để trút suy nghĩ, nên lâu lắm mình không viết lách gì. Hi vọng thời gian tới sẽ cố gắng được mỗi ngày viết một chút. Lại nhớ cái thời trước khi mình có máy tính và Internet, mải miết viết nhật kí có khi đến 3 tiếng mới ngẩng đầu nhìn đồng hồ, thì vai và cổ đau ê ẩm vì ngồi một tư thế quá lâu. Thời oanh liệt đó nay còn đâu?

After I received a confirmation that I will not be able to obtain a work permit, i.e. I will need to leave Canada at the end of this year, some uncertainty closed, but some other opened up. I booked one-way tickets for my husband and myself, knowing for sure where we will be is in a way a relief. The questions I've had in the last few weeks mostly have to do with whether I like to work in a full-time position in an organization, or whether I will want to continue my free-style freelancing. As usual, I am a very indecisive person, so it takes me forever to contemplate different choices, and is always hard to settle on something. One moment, I think I've made up my mind, the next moment, I come up with a new reason to tip all previous thinking over.

So, the biggest advantage of working from home, which I love, love, love, is freedom and flexibility. So far, I haven't found an office where I find comfortable working in for 8 hours a day. I work best when I am alone in my familiar environment, where I can reach everything I need (water, most importantly, and go to the washroom), and don't have to make up small talks to random people. As any introvert, I find maintaining a conversation with people in general is mentally exhausting. One-on-one, deep conversations with certain people is a different story though, and it is the kind of human exchange I love the most. So naturally, I was exhausted just by sitting in an office with constant chatter and distractions, and never really accomplish anything significant. Working from home will also allow me to arrange my own time (I find myself able to work for 10 hours when I can alternative the type of work, i.e. paper work and human work, at my own pace and still function well and feel satisfied, but sitting lifelessly in front of a computer for 8 hours leaves me with no energy by 3 pm, and I am miserable by 5 pm), take afternoon nap (another important factor determining whether I work effectively, or work at all). I was already making some plan to learn French (it has been a longest plan ever), learn a musical instrument (another plan made since childhood and never quite accomplished). I've been entertaining some thoughts about getting pregnant mid-next year as well. Am I ready? Hell, no! But the clock is ticking, damn being a woman. Thirty is like a threat hanging over my head. Better pop out a baby before you turn 30, lady. So, an office job probably won't give me the flexibility I need.

Another reason I want to forego the option of working for an organization is income. Realistically, I think I can harvest 10 to 15 millions VND at best, per month it is. Most of my freelance work is language-related, and I got paid by international companies. Although I'm not so sure whether I will definitely earn less if I have to quit working from home and starting being a team player, I have reached a stage where I have a constant flow of projects, secure a position with some US-based companies that have become dependent on me and a comfortable income doing things I know well. This income is enough for me to live in Canada, so it will be even more significant if I live in Vietnam. If I have a baby, my priority should be saving as much as possible, i.e. making as much as possible. Money is important, especially as I am now in the prime age of productivity and have few responsibilities (basically none, except myself and my husband).

On the other hand, working in an organization will help me learn more, especially in doing things that matter. I keep thinking to myself, I wouldn't need a Master degree in Sociology to translate marketing materials. I consider myself a high-end factory worker, i.e. I don't work in a factory, but the nature of the work and working relationship are the same. I am easily discarded. I get paid by the piece (not shirt collar or sewing buttons, but number of words or minutes of interpreting). I don't know the person who enjoy the fruit of my labour, and will never meet them. I don't even know the people I work with. They are just faceless names with emails flying to my inbox. We don't have any human relationship to each other. And I get depressed imagining this work as a long-term solution. I will turn into a machine eventually, churning out packs of translated pages, only to start new ones. I won't learn anything new, or find any meaning in my work. Working and physically being in an organization, however, will at least give me knowledge of how things work, a project from start to finish, and most importantly, expand my networks. Staying home is fun, and worry-free, but knowing people will bring more opportunities, and enrich my mind, too.

These have been the questions and choices I have. At some points, I thought, okay, I have everything figured out, or, okay, let's not think about this any further, what will be will be. I applied for two full-time jobs so far in Vietnam. I haven't heard back from one, probably won't be contacted. The other, I couldn't fathom doing their test, which is full of complex statistical equation (it gave me some complex inferiority after admitting to them I can't understand the questions, let alone solving them). So I started thinking, well, what's the point of deciding, it's better to relax and let things take their own course.

Well, just as I settled on that, this morning came an email with an advertisement for a PhD position in Switzerland. Surprisingly, I found myself excited reading it. I thought I've made up my mind (there it goes again) about this academic thing. I've always told everyone, including myself, that a PhD is not for me, at least for a few years to come. My supervisor and a professor I had for a course, who was also my examiner, have strongly encouraged me to do a PhD. I've heard enough about the gloomy situation of doctors with no job to not be tempted by their kind encouragement. My supervisor, in particular, is the type of person who seem believes in me more than I do, which is incredibly inspiring and reassuring. Another reason is I don't feel like I want to be a professor. I thought teaching is not for me, and it is boring, from a young age.

Yet another one is I feel fed up with reading and discussing things, which can be frustrating and certainly depressing, as the more I know, the more I become aware of my limited power to influence any changes. I want to "go out there", and "get dirty", "doing something", no matter how small and significant. Being paid to study is a privilege, and I feel incredibly lucky to have this experience, but it doesn't help with my getting impatient trying to put the knowledge I've acquired to use. And of course, I've had this feeling of incompetency, self-doubt, that I'm not good enough to be a professor. Intelligence is one thing, but I feel like my motivation is not enough, especially self-discipline and motivation. How can I make myself write a book? After writing a thesis, it seems more doable, but still, I'm very reluctant to pursue this path. Lastly, I'm tired of living a student's life, i.e. just have enough money to last me through the day. I want to work and not only to earn, but to accumulate money. I guess I inherit this anxiety from my mother, but financial security has been one big source of stress for me. I can't rest until I can make sure I have enough money in my bank account. How much is enough? Probably when I don't have to worry about working and still can live comfortably. I am not a salve of consumerism, but probably as the result of growing up in a household with fluctuating income, and parents (especially mother) who are constantly worried about "not having anything to eat", I freak out for a long time and unnecessarily about money.

Despite all these, reading about this position makes me want to apply for it. What if I am selected? Then I will spend the next 3 years (at least) in a new country. This thought, once again, opens up a whole realm of uncertainty.

Why do I think so much? There are just so many possibilities. Why can't I go with my gut? Follow my heart? This year, I have been working on adjusting myself to married life, a big part of which is taking into account not only my feelings and reasoning, but also those of my husband. Making a decision for the future entails considering both of us. It is maddeningly difficult to put one more person into the picture. Getting married is a huge commitment, that I knew before entering this social contract. Growing older also requires more planning in advance, as each decision may re-direct the course of my life over many years to come. And on top of that is the concern of timing for childbirth and child rearing.

In an ideal scenario, my husband will earn enough money for me to spend at least 2 years home with each child. I'm not afraid of staying home, being a freelance introvert. I don't need to interact with people very often, and I always have something productive to do. However, in our current situation, my husband doesn't earn much, and I've spent a few hours this evening googling "having a child while doing a PhD". I just had a long heart-to-heart talk with him, and he didn't propose any solution.

Having some knowledge about immigrants, I understand that men often experience downward mobility after a transnational move, which certainly has played out in my life. Living in Vietnam, my husband would have an office job, which is at least secure and gives him a comfortable income. He doesn't have a degree from a Western country like myself, and his English isn't good (and I haven't seen him determined to improve it), so it is difficult for me to get a good job in Canada. Since he joined me here, he worked in a Vietnamese restaurant for minimum wage, doing manual labour and little brain work. It is only temporary, he said. In one of our (many) possible plans, if we settle in Canada, he will do a college degree or something, which hopefully will help him move up in the job market. That's not too bad. And if we go back and live in Vietnam, that's even easier. He will enjoy his middle-class life as before.

Yet if we move again to another country for my PhD, he will risk prolonging manual work for a minimum wage. It will be a selfish choice from my side. His ideal scenario is earning enough online (generating income from google adsense) to live comfortably anywhere in the world. Of course, it is ideal for me as well, but having lived with him for almost a year, I haven't seen in him the determination to make this happen. He doesn't have technical skills to handle freelance IT projects, nor original content to attract a large audience online. And this last year has been a waste for him in terms of career development. The picture is bleak. Life for me could be a few years here, a few years there, but they will all add up. I'm still not interested in an academic career, but I treat this PhD advertisement for a job that will last for 3 years, and I'm thrilled to apply for it. If I traverse down this path of being a researcher, I will prepare myself to go anywhere, as long as there is a job offer. And of course research projects don't last long. However, for my husband, the short-term stay will be detrimental to his development. One year is not long enough to integrate into a new society, not to mention succeed in it. I'm afraid his life will be put on hold for mine, and not too long from now, he will turn 40 with nothing on hand, regret and resent me for it.

One year before he got a visa a come to Canada, he quit his job because he was tired of it. During that time, he learnt some English, did some short courses, but didn't seriously attempt to get another full-time job. Very possibly, he thought he would leave for Canada soon anyway. The wait ended up lasting for more than a year. Since he came to Canada, he had some interviews, but his one-year work permit is an disadvantage, and he didn't seriously attempt to get a full-time job either. Coupled with his skills and qualifications, and again, the thought of "we will move again after this year" may have prevented him from trying hard to land a job. It's both objective and subjective factors. He may try, but I've known enough sociology to understand that being a foreigner, even with appropriate paper, is a downside to all attempts. What I am afraid of more, is a continuation of these "just until the end of this year", "it's just 3 years" series, and his years will add up to nothing in the end. He is an average man, with average ability and average will power, not very hard-working and sometimes avoid thinking too far in the future (I guess I do that for both of us), and the circumstances (of being a foreigner in a Western country, with all the structure barrier) certainly are against his odds.

We can have a kid if I do a PhD, which means he will need to be a stay-at-home dad. He is cool with the idea, but that makes the scenario of turning 40 with nothing on hand even more likely. Or he can do a college degree wherever I do my PhD, and we will delay childbirth and live in poverty for a few more years. Would we have enough money after that to raise our children?

It's both illuminating and sad how all the theories I've read play out in my life. I can always go with the easier choice, go home and live my life. But somehow the difficult choice is more exciting. Perhaps I'm destined to live a hard life, and I can't help but wonder if having choices, too many choices sometimes, is a blessing or a curse?

Sáng thứ 7, ngoài trời xám xịt, ở nhà một mình vì chồng đi làm từ sớm, ngó qua cửa kính thấy cây gió vần vũ, mình thì nhiều việc quá đâm nản, mở nhạc không lời lên nghe và bấy lâu nay thấy bứt dứt vì không viết gì, nên giở blog ra viết để không phải làm việc, vừa xả những suy nghĩ rối tung rối bù đã bấy lâu nay xếp xó.

Cách đây hơn một tháng, vào ngày sinh nhật tròn 26 tuổi, mình đã rất hoang mang. Trước đấy khoảng 2 tuần, vừa đứng vặn vẹo vừa bảo chồng, ôi em sắp 25 tuổi rồi đấy, và chồng mắt dán vào máy tính, tay lia chuột chiu chíu, lơ đãng trả lời "Còn anh thì sắp 30". Sau mấy giây ngẫm nghĩ, anh ý hơn mình 3 tuổi, ủa, vậy là mình sắp 27 mới đúng, tự nhiên giật đánh thót. Trong tâm tưởng vẫn chưa tiêu hóa được cái suy nghĩ rằng mình đã 27 tuổi. Mình không phải tuýp sợ già, muốn níu kéo tuổi trẻ, muốn suốt ngày lơ đãng với mây trời, làm thơ mỗi khi trời trở gió. Chỉ là, trong đầu mình, những người 27 tuổi là lớn lắm, khác lắm, có cuộc sống ở đâu đó xa tít, nên mình không thể tin được là mình đã đứng vào hàng ngũ của họ. Rồi nữa, sau khi thẩm thấu sự thật rằng mình sắp 27, chứ không phải 25, lại chột dạ phát nữa khi nhận ra điều đó có nghĩa là chỉ còn 3 năm nữa là cán mốc 30. Ba-mươi-tuổi, mà vẫn thấy chưa đâu vào đâu. Không hiểu những năm tháng tuổi 20 của mình đã bay đi đâu hết? Mình đã làm gì từ cái lúc bắt đầu chớm 20 đến giờ? Thế rồi, cái cảm giác mình đứng yên, ngơ ngác nhìn trong khi bạn bè và thế giới xung quanh sầm sập lao về phía trước lại trào lên, giống một cơn ợ chua báo hiệu lúc sắp nôn khi bị say xe, nó khiến mình chao đảo, nghi ngờ, và rất khó chịu.

Bình tĩnh hơn một chút và nhẩm đếm, thì từ 20 đến 22 còn trong trường đại học. Từ 25 đến 26 là học 2 năm thạc sĩ. Giữa khoảng 22 và 25 mình cũng làm được 2 chỗ full-time và vô số các dự án ngắn hạn, đi được kha khá nơi. Có khi phải tính thành công lớn nhất trong giai đoạn 5 năm lần 1, từ 20 đến 25, là lấy được tấm chồng. Và đến bây giờ, hơn 1 năm sau ngày đăng ký kết hôn và hơn 9 tháng kể từ ngày sống chung, mình thấy ngày càng hài lòng về quyết định to lớn này. Nghĩ thế, thấy được an ủi hơn một chút. Nhưng thỉnh thoảng, nói chuyện với một bạn, có chồng (bằng mình), lên làm quản lý (hơn mình), đã có 4 - 5 kinh nghiệm (thay vì một mớ hỗn độn nhưng thứ tủn mủn không thể nào nhét vừa một cái resume), rồi lại sắp có con (hơn đứt mình), cái cảm giác ợ chua lại trào lên. Rồi rất may, sau đó, khi nói chuyện với một bạn khác, và thổ lộ niềm day dứt rằng "sắp 30 rồi mà chưa có gì", bạn đó nói, cũng tùy vào mình định nghĩa thế nào là "có gì", và tùy vào nhóm người mình sẽ kết thân. Nghĩ như thế cũng thấy đỡ hơn, càng lớn lên càng thấy cái việc so sánh bản thân với người này người kia chỉ có hại chứ không có lợi. Chắc nó hình thành từ môi trường giáo dục không những xếp hạng, mà còn công bố rộng rãi sự xếp hạng đó, và lúc nào cũng thôi thúc sự cạnh tranh, nào là phong trào thi đua, nào là danh hiệu, xếp thưởng, chấm điểm. Mình đã rút ra kết luận rằng, với bạn bè mình thật sự quan tâm, chỉ cần biết bạn sống ổn, sống khỏe, sống có ích, vậy là được rồi. Lại nói về lương, về cấp bậc, về con cái, thì chỉ tổ thấy đuối. Mỗi người một con đường, quá khác nhau để mà so sánh, và càng so sánh thì càng thấy hoang mang.

Năm nay, có lẽ theme tâm trạng là hoang mang. Mình sống phần lớn thời gian trong năm không biết đến cuối năm mình sẽ ở đâu, làm gì, tương lai phía trước ra sao, và thật đau đầu khi phải cộng thêm một người nữa vào những toan tính của mình. Trước khi đưa ra quyết định sẽ lấy nhau, mình trình bày những khả năng sẽ xảy ra, bạn chồng (lúc đó là người yêu), thở dài (và thêm icon mặt buồn), "sao nghe mờ mịt quá vậy". Bản thân mình cũng thấy mờ mịt, nếu chuyện này xảy ra thì sẽ ở đây, nếu chuyện đó xảy ra thì sẽ ở kia. Một chuỗi "nếu" lằng nhằng ngoắc vào nhau, cái này kéo theo cái kia. Mình trả lời bạn ý là, "đúng là tương lai của em rất mờ mịt, nhưng anh có sẵn sàng cùng xây dựng cái mờ mịt đó với em không?". Nghĩ lại thì chắc là mình cầu hôn bạn ý, vì mình là người đưa ra ý tưởng, có khi chúng ta nên lấy nhau, và hỏi bạn ý câu chốt hạ trên kia. Câu trả lời của bạn ý, cũng rất epic, là "anh không cam đoan là anh sẽ giàu có, nhưng anh chắc chắn sẽ yêu vợ thương con." Ồ zê, đoạn kết như thế nào thì các bạn đã biết.

Quay trở lại với theme hoang mang, ngày xưa mình nghĩ chỉ có bọn mới học xong đại học mới hoang mang, bây giờ nhận ra sự hoang mang có thể đến bất cứ tuổi nào. Cái mờ mịt trong tương lai của mình đến từ việc có quá nhiều sự lựa chọn, chứ không phải là thiếu sự lựa chọn. Dạo này mình hay nghĩ, ở thời đại này, có cái gì là không thể lựa chọn? Quốc tịch, nơi ở, tên họ, giới tính, dĩ nhiên cha mẹ đẻ ra thì không khác được, nhưng người ta vẫn có thể thay đổi thông tin được ghi trên giấy tờ về người được coi là "cha mẹ". Có cái gì là đứng yên và vĩnh viễn, để người ta tự hào mà chỉ vào đó rằng, đây là tôi, tôi là đây, không thể khác được? Mình có sự lựa chọn có thể ở Canada hay quay lại Việt Nam, và mình vật lộn với câu hỏi đó chắc cũng gần chục năm rồi (ôi, mẹ ơi, đã gần chục năm), mỗi lúc những lý do đưa ra để ở hay về lại khác nhau một tí. Có nhiều lựa chọn thì dẫn đến hoang mang, bất ổn, đến mờ mịt. Mình đã đến một giai đoạn trong cuộc đời mà những quyết định lớn cần được đưa ra. Lấy chồng là quyết định lớn đầu tiên, kéo theo sau là những quyết định lớn như sinh con, mua nhà, và những ràng buộc vào một nơi chốn, sau mỗi sự kiện đó, sẽ lớn thêm. Nếu sinh con ở Việt Nam thì sẽ có ông bà hỗ trợ, nhưng hệ thống y tế không tốt, lại còn sợ không được tiêm đủ liều vắc xin, hoặc bị tiêm thuốc giả. Nếu sinh con ở Canada, việc không có người trông nghĩa là mình sẽ không đi làm được trong ít nhất 2 năm, và điều đó nghĩa là 30 kéo đến trong khi ta ôm con, giắt lưng cái bằng thạc sĩ, nhưng chẳng có kinh nghiệm đi làm gì để ghi resume.

Nhưng mà, chẳng phải mình đã rất sợ, thậm chí coi thường, sự ổn định và nhàm chán của một cuộc sống biết trước hay sao? Trong những giờ phút đau đầu vì suy tính, mệt mỏi vì hàng đống khả năng, nếu như này, nếu như kia, có một giọng nói mỉa mai cất lên trong đầu, chẳng phải đây chính là thứ mình muốn hay sao? Một cuộc sống không biết trước trong vài năm tới mình sẽ ở đâu, làm gì, ngập tràn thay đổi. Những người nắm lấy quyền tự thiết kế cuộc sống của họ, và đủ may mắn để được trao cho những cơ hội làm điều ấy, thì chắc chắn sẽ có những giây phút mệt mỏi như vậy. Người đi đường không có nhiều dấu chân, tất sẽ bị gai đâm tứa máu.

Cũng may, rất may, là mình có bạn đồng hành. Trước khi bắt đầu sống chung, nỗi lo lớn nhất của mình là mình sẽ thấy mệt và thiếu tự do khi phải chia sẻ không gian sống với một người khác. Mình tự coi bản thân là một đứa siêu introvert, mỗi ngày cần có vài giờ ở một mình, những lần phải ở với một nhóm người, thường đến khoảng giờ thứ 6 là mình không thể chịu nổi, cần phải rời đi ngay. Có lần đi du lịch với một người bạn, sau khoảng 2 tuần ăn chung ngủ chung, mình đã phát ớn lên việc nhìn mặt bạn đó, và rút ngắn chuyến đi bớt 2 ngày cuối để giải thoát cho bản thân. Mình có phòng riêng từ bé, và lúc bắt đầu đi học đại học lại ở một mình hầu như cả ngày, quanh năm suốt tháng. Sẽ thế nào nếu mình thấy ngột ngạt, mắc kẹt, muốn ở một mình, nhưng người kia không có chỗ nào để đi, và mình cũng không có chỗ nào để trốn?

Rất may, rất rất may, nỗi sợ này không thành hiện thực. Tính đến thời điểm này, chưa có lúc nào mình cảm thấy việc ở chung với chồng khiến mình mệt mỏi. Như người ta vẫn nói, hai người bạn đời cần thấy thoải mái khi ở bên nhau, kể cả trong yên lặng. Hai đứa có khi nằm nói chuyện với nhau đến mấy tiếng liền trên giường, nhưng thường thường là ngồi cả buổi tối, mỗi đứa ôm một cái máy tính, thỉnh thoảng đọc được cái gì hay lại chạy sang máy của nhau xem, hoặc gửi link qua viber. Thỉnh thoảng mình vẫn thấy kinh ngạc với việc mình phải nằm chung giường với một người đàn ông. Thời gian đầu, vốn quen ngủ một mình, mình rất dễ bị thức giấc, mà thức dậy rồi thì khó ngủ lại, nên sinh ra cáu bẳn, quát tháo, đập đồ, đá tường, thậm chí đấm cả người làm mình thức giấc. Rất may, lại rất may, sau một thời gian ngắn thì cơ thể mình tự thích nghi, và giờ không dễ thức giấc như thế nữa.

Nỗi sợ thứ hai trước khi chồng sang ở cùng là mình lo khi bạn ý sang đây sẽ không thích nghi được, sẽ buồn bã, cô đơn, cảm giác phụ thuộc vào mình, suy từ kinh nghiệm xương máu mà ra. Nhưng có lẽ mình là đứa thích nghi chậm nhất và khổ sở nhất trên đời, vì bạn chồng khỏe re, chẳng thấy kêu ca gì, thậm chí còn thích Canada và muốn sống ở đây hơn cả mình. Có thể vì khi sang đây, bạn ý đã nhiều tuổi, hoặc có thể vì đã có mình ở đây trước, chứ không như mình ngày xưa phải tự thân vật lộn với đủ mọi thay đổi, trong khi còn non choẹt xanh mướt. Hoặc cũng có thể đơn giản vì bản chất bạn ý thích nghi tốt hơn. Thời gian đầu có một số mâu thuẫn, cái to cái nhỏ. Hai tháng sau khi đến đây, mọi thứ giấy tờ thủ tục đã xong xuôi, mình tìm lớp tiếng Anh miễn phí cho bạn ý tham gia, đăng ký với trung tâm giới thiệu việc làm để được tập huấn, giúp đỡ, hướng dẫn bạn ý những cái cơ bản như đi xe buýt, tình hình xin việc không khả quan hơn. Mình cũng không hi vọng nhiều ngay từ đầu, vì bạn ý không có bằng cấp hay kinh nghiệm gì ở Canada, lại không phải là dân kỹ thuật hay kỹ sư gì cho cam. Lúc đầu xin làm người đưa báo, công việc dành cho các em nhỏ cấp 2 cấp 3 kiếm tiền tiêu vặt. Mùa đông lạnh căm căm, gió tuyết thổi vù vù, bạn ý cho đống báo và tờ rơi quảng cáo vào va li, lặc lè kéo trên đường, mà tiền không được bao nhiêu. Đến khoảng tháng thứ 3 thứ 4 thì mình sốt ruột thực sự, vì những gợi ý đi xin việc ở siêu thị, nhà hàng, nhà máy, tóm lại là công việc chân tay, bạn ý đều ậm ừ bỏ qua. Có những lúc mình đã nghi ngờ, không hiểu bạn ý ngại làm việc chân tay, cho rằng việc đó dưới tầm, hay là mình đã lấy phải một ông phỗng lười biếng? Cuối cùng, sau một lần cãi nhau to, chàng đã chịu đi xin việc ở một hàng ăn của người Việt.

Nỗi sợ thứ ba của mình là công việc nhà sẽ không chia đều. Thời kỳ đầu, mình khăng khăng rằng mọi việc phải được cưa đôi, hoặc cùng làm (như đi chợ, nấu cơm), hoặc nếu mình nấu cơm thì bạn ý phải rửa bát. Việc này cũng là nguồn gốc của khá nhiều mâu thuẫn. Nhiều khi, mâu thuẫn đơn giản bắt nguồn từ sự khác biệt trong chuẩn mực. Mình thấy nhà đã bẩn và cần quét, bạn ý thấy như vậy là sạch. Mình thấy rác đã nhiều và cần đổ, bạn ý thấy chưa có gì phải nhặng xị lên, để vài hôm nữa đổ luôn một thể. Mình đau đầu nghĩ ra hệ thống phân công, chấm công, dán lên tủ lạnh, để thể hiện rõ ai làm gì, trong khi bức xúc nghĩ rằng mình đã làm nhiều việc nhà hơn bạn ý, không công bằng. Mình lên mạng đọc các cách để chồng làm nhiều việc nhà hơn. Mình hỏi các bậc tiền bối, nhưng phần lớn các chị và các bạn gái ở Việt Nam không có nhu cầu chia 50 - 50 việc nhà với chồng, nên chẳng có ai cho mình lời khuyên nào chính đáng. Mâu thuẫn nho nhỏ thỉnh thoảng lại nổ ra, có những lần đáng lẽ cả hai cùng nấu cơm, nhưng mình đã vào bếp được hơn 10 phút mà bạn ý vẫn ngồi ôm máy tính, mình bèn dừng nấu và mặc kệ, ai làm cho người đấy ăn. Hoặc có lần, mình đề nghị làm món gì bạn ý cũng chê, nên mình quyết định không nấu nữa, yêu cầu bạn ý quyết định sẽ làm món gì với số nguyên liệu trong tủ lạnh. Bạn ý không chịu quyết định, thế là mình lại áp dụng chế độ ai làm người đấy ăn, được khoảng 3 - 4 bữa gì đó thì bạn ý chịu không nổi, ăn toàn cơm rang với mì gói, nên lại bình thường.

Thật ra, bản thân mình dần dần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì khăng khăng rằng mọi thứ phải chia đều, mình nhận ra có nhiều việc bạn ý hay làm hơn, và có nhiều việc mình hay làm hơn. Ví dụ như khi đi chợ thì bạn ý xách túi nặng, hoặc bạn ý chuyên bổ dưa hấu, và chuyên đổ rác. Nhưng mình vẫn cố gắng để bạn ý biết làm tất cả mọi việc, để không có lý do là anh không làm vì anh không biết làm. Nhưng mình đã dần chấp nhận rằng trong tư tưởng của bạn ý, việc nấu ăn là bạn ý chỉ làm phụ, còn người quyết định ăn gì, làm món gì vẫn là mình. Và mâu thuẫn còn đến từ việc, nhà anh làm món này là phải cho nguyên liệu này, nhà em không làm như thế. Chỉ có hai người sống với nhau mà còn mất bao nhiêu thời gian mới dung hòa được, nếu phải sống cùng nhà chồng, chắc mình chỉ có ngậm đắng nuốt cay mà làm theo tiêu chuẩn và thói quen của "nhà anh".

Cuộc chiến về việc nhà thì vẫn còn tiếp tục dài dài. Được cái, hai đứa ngày càng thân nhau, chẳng bao giờ phải dấu giếm điều gì.

1. This time last year, I set foot on Canada again, much sooner than I expected. Actually, when I left this country at the end of my university career, I did not have any faint desire to come back here. It's not that I don't like the country, I've never lived in another country to compare or to appreciate it. Anyhow, another year in Canada has passed by. I find myself 25 and have made some very important decisions in my life, also very unexpectedly.

2. I got married in July. By May, I spent weeks in front of my laptop from the moment I woke up to bedtime, reading everything I could find about the East Sea conflict. I went to the library and checked out a pile of books about Vietnam. The more I read, the more anxious I became. In early June, I spent a week wandering alone in Toronto. The city was so vibrant, lively and reminded me why I prefer living in a big city. A moment stuck in my memory in particular was when I emerged from a subway tunnel. As I opened the heavy glass door, piercing sunlight, loud music and the vibe of an urban crowd surrounding some street hip hop dancers swept over me. It was almost as though I was a character in a movie. I could totally hear some background music in my ears, as that character looked up to the sun, grinned and eagerly began a new life in a new city. And when I sat alone by the Great Lake, watching a couple playing with their dog on vast green grass, the guy said "go to your mommy", and they laughed and laughed as a summer breeze caressed my hair, I thought to myself, I wanted my child to have a green space to grow up on like this. When I talked to the Chinese-Vietnamese-Canadian hairdresser, who did not really expected me a show up at her much deserted hair spa in the heart of Chinatown, I was pulled to her story, and many stories I knew I could find in this city.

So the fear of an imminent war, irrational as it might be, but which brought tears to my eyes so many times as my motherland struggled, heightened with conflict, with ambivalent political leaders who first and foremost want to keep their seats, either by pleasing the big brother, or by pleasing the mass, whatever works at a particular moment. As my friend and her boyfriend took me along in their car for a grocery shopping trip, I listened to them chat about what restaurant to go for the weekend, and I was wondering about whether my brother would be conscripted if a war ever broke out. I feared for my family's safety, and my friends were all concerned about which good dishes to pick. That feeling was so bitter.

These two factors lead me to a decision I had never contemplated before that point. Just in April, I was still so certain that I would go home after graduation. Then, somewhere in June, I decided that I would try to look for a job in Canada, and even settle here. That decision led me to another, which is quite a headache. If I stay here longer than 2 years, I need to think whether I still want to be with the man I have been in a relationship with in the last 3 years. If not, it is time to break up, and look for someone else. After much thought, I decided we are good for each other, and I can see in him a determination to make it work. That's more important, I realize. Personalities can change, but you need commitment. As long as the two people are stubborn enough to pursue the relationship, they should be fine.

My plan changed a number of times, as I devoured all the immigration policies, programs and regulations I could find on the Internet. I went to workshops, saw a consultant, sought legal advice. Then I stumbled upon a program that allows spouses of international students to apply for an open work permit. The first plan was that I would finish my studies, find a job, then apply for permanent residence cards for both of us, which would take at least 3 more years if things go smoothly. When I knew about that program, the choice I had to make is to get married now and face lots of financial troubles because I am still in school and he won't have a job for who knows how long; or to continue my single life for another 3 years. I opted for the first one, after much consideration.

There was no proposal. Basically, I told him my thoughts, and he said, "it sounds so uncertain, what will I do there?" - "I don't know" I answered "But life is all about the unknown, isn't it? I don't like living a prescheduled life, when you know exactly when you will do what with whom, so are you willing to dive into the uncertainty and shape our future with me?". Then the deal was sealed.

I announced the decision to my mother, who transmitted the news to the rest of my family. He told his mother. While I tried to squeeze out a 30 page proposal for my thesis and completed the painfully detailed ethic protocol for my research, he took his mother to my house to "do the talk". As soon as my proposal was approved, I booked a ticket home. The morning he was supposed to take me to his house and pray at the altar, I wore a T-shirt and a baggy pair of knee-length pants. Not like other brides who would wear tons of make-up and surrounded by many people, I was so amused at myself and the situation. I waited for him to come from his house, pick me up, take me back, we prayed (I didn't really know what to pray actually), and then the two of us, free from work and constraint, went out for pho and fruit shake, while every one else was in their office at that time. I prefer that to the traditional ceremony, so carefree and trouble-free. It took us 2 weeks between the People's Committee of my ward and his ward to bring home a marriage certificate. It sounds like we were awarded a certificate for a coursework. After all, I used so much brainpower and decision making energy during that process.

Then we did a lot more paper work for his application for a work permit to come to Canada. After much waiting, hoping, and lots of luck, I supposed, the application was approved, and he will be here this Sunday. Woo hoo! Finally I will have my own home (which costs me double the rent Im paying right now), and I already daydream about how I will decorate it with many plants. Sadly, my childhood dream of having a dog will not come true yet. I can't afford to keep a dog right now, plus Im not sure where I will be after next August, so I don't want to get a dog and give it away too soon.

3. Second, I started investing in preparing for a life here. Lots of money for a driver license test, interpreter training courses and certificates and of course equipment (I bought a wrong microphone the first time, which doesn't help at all considering my financial situation).

It has been a good year job-wise, especially since September. I started working as a freelancer for one multi-national translation company, which is compared to a Walmart in the industry translation. It is nice to feel that Im a part of such a global entity. I would get job offers coming from different time zones, Japan, Hongkong, US, Canada, UK, Spain, so I frequently missed them because the emails came when I was still asleep. I got to translate some very important government documents, which I am pretty proud of. Other than that, I also started working as a telephonic interpreter for a US company. I think I like this job more and more each day. Although I receive lots of calls from social workers who help Vietnamese speakers to fill out medical benefit applications, i.e. most of calls are repetitive, from times to times I interpret in quite special situations. For example, one time my client is a female elderly who was kicked out of her daughter's house. She was crying while she spoke. Another time I interpreted for a couple who just flew from Vietnam to the US because their daughter who is studying at a university got a major car accident. The mother was crying throughout the whole call. I dreaded medical calls though, one time the doctor asked his client with breast cancer whether she wanted him to remove the ulcer, or the whole breast. She sounded very indecisive, changing her mind one moment to the next. The whole time I was thinking, if she woke up from her surgery, found out the doctor had cut the wrong portion, blamed me to have misinterpreted her, I might go to jail. But I do enjoying talking to different people, listening to their voices, imagining their faces, and getting lifted out of my room and being a part of their stories, even for a brief moment.

The pay is good, especially considering that I don't have to go anywhere, and I found ways to obtain a Google number, so I basically don't have to pay anything. It just sucks that I need to be at my laptop when they call, otherwise, even if I might be in the bathroom for two minutes, I miss a call which might last half an hour. Naturally for days that Im on campus, I miss lots of calls, and I hate that tingling guilt that I miss lots of chances to make money. Nevertheless, these two companies provide me a more or less stable sources of income, but not a very significant amount.

In addition, I am also on call for one company in India. They would send me medical receipts from American patients who received treatment in hospitals in Vietnam and want to claim their international insurance; and probably another dozen companies with occasional projects. The (very costly) interpreter certificate I got in Canada brought me in contact with a few local agencies, and I have done a few face-to-face interpreting assignments for them. But it is such a pain to move around by bus, especially because I don't know where I need to be for all the locations. One time I had to get up by 6am, leave the house at 6.30, took 2 buses and walked almost 3km to be in a local public school at 7.45. I was so worried that I would be late, but then the client (a mother) did not show up until almost the last minute, and the teacher started teaching (at 8.15) so she just told me to repeat what she said to the mother.

4. I continue to be a TA this semester. Now that I have gained some experiences, accumulated some thoughts and reflections, and attended probably a dozen of workshops offered by the Teaching Support Center at my university, I was given a marking-only TA. It was not fun at all, reading hundreds of pages of bad writing, getting amazed and then frustrated by how little students learn and how confused they are, and being pressured to finish that dreadful task fast. Not to mention the angry students who got upset with their marks and very disrespectfully complained that they didn't get enough instructions (which had nothing to do with me anyway). One student in particular came to see me, yet every time I answered her questions, she responded with "I don't understand". It didn't take long for me to realize that she didn't really want help. All she wanted was for me to tell her the correct answers, so she could write them down and get good marks. She refused to think critically, because whenever I offered some feedback, she reacted with frustration. She said "everything I do, you say it is not good, so I don't know what to do.". She stayed in my office for an hour straight, and at the end, I was so tired and annoyed, especially with her raised voice, that I told her to come see her professor, because apparently, I was not helpful to her at all. Then, beyond my imagination, she said she doesn't have time to see the professor, as though she demanded that I gave her the answers right then and there. Oh, students!

And then the instructor was mad at me, really really mad at me once. She wrote that I made her sound like a liar, because I failed to finish the marking by the time I promised her. I was really embarrassed when I read her angry words in the email, but then I told myself, conflict is inevitable. I will just have to live with it. She was all sweet and nice before, but after that incident, she became much colder towards me, which, I realize, is fine as well.

It doesn't make much sense for the instructor to only give lectures, and for the TA to only do the marking. Especially when the instructor is boring, and students don't interact, she doesn't get any idea how much or little her students understand the materials. I, who read their papers, have a very good view of that, but I can't do anything to alter the materials or the lectures. One thing I learn after this semester is marking is not only for evaluating students, it is also for the instructor to know how well she is doing. By disrupting these two essential processes, learning is no longer as effective. I don't get to design the assignment, and the instructor doesn't get to see how bad her students (and by implication, her teaching) are.

5. And I started volunteering for a local non-profit organization as well. The 5 week training on sexual assaults and various related matters was fabulous. Except for the bus waiting and late night finish (sometimes I got home at 10.30), I enjoyed thoroughly every aspect of it. However, I can't become a crisis line volunteer, because I don't want to pay 45$ per month for an unlimited phone plan, and they don't accept my google number for concern over confidentiality (that Google will record the calls). So right now I just volunteer for infrequent requests. One time I babysat a one-year old boy while his mother was in counselling, and he pretty much cried the whole time. Next month I will volunteer to represent the organization at some high schools to talk with girls about sexual assaults. I was hoping that by volunteering with this organization, I could start penetrating the network of non-profit organizations in Canada, which is slowly happening. I still suck at networking, which is normal, but at least now I know a little bit more about the inside of non profits in Canada, much different from their counterparts in Vietnam, not in the least because they don't have all the international funding pouring in from outside the country.

6. All in all, I had a turbulent first 4 months because I was adjusting to life in Canada again, the second 4 months doing my field work, getting married, reading a lot of books about Vietnam, and the last 4 months feeling more comfortable here, and started some serious freelancing. Now my future is still very uncertain. I don't know where I will be this time next year. If I can't land a job here, I will go home, and will be happy to do so. I still find my life more interesting in Vietnam, but of course also more frustrating. It is very peaceful, stable, but isolated here. I haven't had much to write on Ke Chuyen since September, in fact, I haven't touched it at all.

And I will start my married life in just a few days. Having lived by myself for too long, I don't know how it will be like to share my life with another person. But I hope it will go well. Wish myself luck.